Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 30

अन्धक-प्रश्नः — Inquiry into Andhaka

Genealogy and Nature

Devanagari script

तुष्टः पिनाकी तपसास्य सम्यग्वरप्रदानाय ययौ द्विजेन्द्र । तत्स्थानमासाद्य वृषध्वजोऽसौ जगाद दैत्यप्रवरं महेशः

Transliteration

tuṣṭaḥ pinākī tapasāsya samyagvarapradānāya yayau dvijendra | tatsthānamāsādya vṛṣadhvajo'sau jagāda daityapravaraṃ maheśaḥ

Translation

Hài lòng trước khổ hạnh nghiêm mật của người ấy, Pinākī (Đức Śiva), với ý định ban ân phúc, đã đến nơi đó, hỡi bậc tối thượng trong hàng Nhị-sinh. Tới chốn ấy, Mahēśa mang cờ hiệu Bò thiêng liền cất lời với vị đứng đầu các Dāitya.

Word by Word

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: विशेषण (Adjectival predicate)
• Type: Adjective
• Root: तुष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• पिनाकी: Pinākin (Śiva)
• पिनाकी: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: पिनाकिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; शिवनाम

• तपसा: by austerity
• तपसा: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; करण (instrument)

• अस्य: of him
• अस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी (6), एकवचन; सम्बन्ध

• सम्यक्: properly
• सम्यक्: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण (adverb), अव्यय

• वर-प्रदानाय: for granting a boon
• वर-प्रदानाय: सम्प्रदान (Sampradāna/Beneficiary-Purpose)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक) + प्रदान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4), एकवचन; सम्प्रदान (purpose/recipient)

• ययौ: went
• ययौ: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• द्विजेन्द्र: O best of Brahmins
• द्विजेन्द्र: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

• तत्-स्थानम्: that place
• तत्-स्थानम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• आसाद्य: having reached
• आसाद्य: पूर्वकालक्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: आ-√सद् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having reached’

• वृष-ध्वजः: he whose banner is the bull (Śiva)
• वृष-ध्वजः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: वृष (प्रातिपदिक) + ध्वज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; बहुव्रीहिः = ‘whose banner is the bull’ (शिव)

• असौ: that (he)
• असौ: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• जगाद: spoke
• जगाद: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: गद् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• दैत्य-प्रवरम्: the foremost of demons
• दैत्य-प्रवरम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: दैत्य (प्रातिपदिक) + प्रवर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• महेशः: Mahēśa (Śiva)
• महेशः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: महेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Mahādeva

Characters & Entities

• Shiva
• Mahesha

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse highlights Śiva as the compassionate Pati (Lord) who responds when tapas is performed with steadiness and sincerity—His grace (anugraha) manifests as direct presence and guidance, not merely as a reward.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

It reflects Saguna Śiva’s accessible form—Pinākī, Vṛṣadhvaja, Mahēśa—who personally approaches the seeker. In Liṅga-worship, the same nearness is sought: disciplined devotion invites Śiva’s anugraha and instruction.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

The takeaway is disciplined tapas supported by Śiva-bhakti—steady japa of the Pañcākṣarī (Om Namaḥ Śivāya) and regular Tripuṇḍra (bhasma) observance as a vow of purity and focus, offered with humility rather than entitlement.