Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 64

त्रिपुरदीक्षाविधानम् — Tripura Dīkṣā: Prescriptive Procedure

Chapter on the Ordinance of Initiation

Devanagari script

मुनेः शिष्यैः प्रशिष्यैश्च व्याप्तमासीद्द्रुतं तदा । महामायाविनस्तत्तु त्रिपुरं सकलं मुने

Transliteration

muneḥ śiṣyaiḥ praśiṣyaiśca vyāptamāsīddrutaṃ tadā | mahāmāyāvinastattu tripuraṃ sakalaṃ mune

Translation

Bạch hiền giả, chỉ trong chốc lát, toàn thể Tripura đã bị các đệ tử và đồ tôn của vị ẩn sĩ—những bậc đại hành giả vận dụng Mahā-Māyā—tràn ngập, lan khắp ba thành.

Word by Word

• मुनेः: of the sage
• मुनेः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; सम्बन्ध (possessive)

• शिष्यैः: by/with disciples
• शिष्यैः: करण (तृतीया)
• Type: Noun
• Root: शिष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; साधन/करण (means/agency)

• प्रशिष्यैः: by/with grand-disciples
• प्रशिष्यैः: करण (तृतीया)
• Type: Noun
• Root: प्रशिष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; साधन/करण

• च: and
• च: समुच्चय (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• व्याप्तम्: pervaded, filled
• व्याप्तम्: कर्म/विधेय (predicate to subject)
• Type: Verb
• Root: व्याप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘व्याप्’ धातोः क्त-प्रत्ययान्त; कर्मणि प्रयोगे विधेय-विशेषण

• आसीत्: was
• आसीत्: क्रिया (verb)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• द्रुतम्: quickly
• द्रुतम्: क्रियाविशेषण (adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: द्रुत (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• तदा: then
• तदा: अधिकरण (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• महामायाविनः: the great illusionists
• महामायाविनः: कर्ता (प्रथमा)
• Type: Noun
• Root: महामायाविन् (प्रातिपदिक: महा+माया+विन्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (महामाया-युक्तः)

• तत्: that
• तत्: सम्बन्ध/निर्देश (deictic)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• तु: but/indeed
• तु: निपात (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विरोध/विशेषार्थ (but/indeed)

• त्रिपुरम्: Tripura (the triple city)
• त्रिपुरम्: कर्म (द्वितीया)
• Type: Noun
• Root: त्रिपुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; कर्मपद

• सकलम्: entire, whole
• सकलम्: कर्म-विशेषण (qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: सकल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifier) त्रिपुरम्-विशेषणम्

• मुने: O sage
• मुने: सम्बोधन (address)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pasha

Characters & Entities

• Tripura

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights how māyā can rapidly pervade and dominate an entire realm—symbolically, the mind and world of the bound soul (paśu). In Shaiva Siddhanta, liberation requires Shiva’s grace to transcend such māyic coverings.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Tripura’s māyā-driven expansion contrasts with the stabilizing refuge of Saguna Shiva worship—especially the Linga—where devotion and surrender invite Shiva’s anugraha (grace) that cuts through māyā and restores dharma.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is japa of the Panchakshara mantra (Om Namaḥ Śivāya) with steady dhyāna on Shiva as Pati (the Lord beyond māyā), supported by Tripuṇḍra (bhasma) and Rudrāksha as reminders of non-attachment and purity.