नारदप्रश्नवर्णन (Nāradapraśna-varṇana) — “Account of Nārada’s Inquiry”

Verse 1

सूत उवाच । अंतर्हिते हरौ विप्रा नारदो मुनिसत्तमः । विचचार महीं पश्यञ्छिवलिंगानि भक्तितः

Sūta nói: Hỡi các Bà-la-môn, khi Hari (Viṣṇu) đã ẩn khuất khỏi tầm mắt, Nārada—bậc tối thượng trong hàng hiền triết—lang thang khắp cõi đất, chiêm bái các Śiva-liṅga với lòng sùng kính.

Verse 2

पृथिव्या अटनं कृत्वा शिवरूपाण्यनेकशः । ददर्श प्रीतितो विप्रा भुक्तिमुक्तिप्रदानि सः

Sau khi du hành khắp mặt đất, hỡi các Bà-la-môn, ngài hoan hỷ chiêm ngưỡng vô số hiện thân của Śiva—những hình tướng ban cho cả bhukti (phúc lạc thế gian) lẫn mukti (giải thoát).

Verse 3

अथ तं विचरंतं कौ नारदं दिव्यदर्शनम् । ज्ञात्वा शंभुगणौ तौ तु सुचित्तमुपजग्मतुः

Bấy giờ, nhận ra hiền giả Nārada đang du hành, rạng ngời với thiên nhãn, hai vị tùy tùng của Śambhu liền đến gần ngài với tâm ý an tịnh và cung kính.

Verse 4

शिरसा सुप्रणम्याशु गणावूचतुरादरात् । गृहीत्वा चरणौ तस्य शापोद्धारेच्छया च तौ

Họ vội cúi đầu đảnh lễ, rồi hai vị Gaṇa cung kính thưa lời; và nắm lấy chân ngài, họ làm vậy với ước nguyện cho lời nguyền được giải trừ.

Verse 5

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथमखंडे सृष्ट्युपाख्याने नारदप्रश्नवर्णनोनाम पञ्चमोऽध्यायः

Như vậy, trong Śrī Śiva Mahāpurāṇa—thuộc phần thứ hai, Rudra Saṃhitā—thuộc khaṇḍa thứ nhất, thiên truyện Sṛṣṭi (Sáng tạo)—kết thúc chương thứ năm, mang tên “Mô tả những câu hỏi của Nārada.”

Verse 6

आवां हरगणौ विप्र तवागस्कारिणौ मुने । स्वयम्बरे राजपुत्र्या मायामोहितचेतसा

Hỡi bà-la-môn, hỡi bậc hiền triết—chúng ta là hai tùy tùng (Hara-gaṇa) của Hara (Śiva), đến đây để phụng sự theo ý nguyện của ngài. Trong lễ svayaṃvara của công chúa, tâm nàng đã bị Māyā làm cho mê hoặc.

Verse 7

त्वया दत्तश्च नौ शापः परेशप्रेरितेन ह । ज्ञात्वा कुसमयं तत्र मौनमेव हि जीवनम्

“Lời nguyền mà ngài đã giáng xuống chúng tôi quả thật do Đấng Tối Thượng (Śiva) thúc đẩy. Biết rằng thời vận nơi ấy bất lợi, chỉ có sự im lặng mới là cách sống đúng đắn để chịu đựng trong cảnh ấy.”

Verse 8

स्वकर्मणः फलं प्राप्तं कस्यापि न हि दूषणम् । सुप्रसन्नो भव विभो कुर्वनुग्रहमद्य नौ

“Điều đã nhận được chỉ là quả của nghiệp riêng mình; thật không có lỗi nơi bất kỳ ai khác. Ôi Đấng Toàn Năng, xin Ngài hoàn toàn hoan hỷ, và hôm nay hãy ban ân phúc cho chúng tôi.”

Verse 9

सूत उवाच । वच आकर्ण्य गणयोरिति भक्त्युक्तमादरात् । प्रत्युवाच मुनिः प्रीत्या पश्चात्तापमवाप्य सः

Sūta nói: Nghe những lời ấy do hai vị tùy tùng của Śiva thốt ra với lòng sùng kính và kính trọng, vị hiền triết hoan hỷ trong tâm, lại cũng dấy lên niềm hối hận, rồi đáp lời lần nữa.

Verse 10

नारद उवाच । शृणुतं मे महादेव गणा मान्यतमौ सताम् । वचनं सुखदं मोहनिर्मुक्तं च यथार्थकम्

Narada thưa rằng: “Ôi Mahādeva, xin lắng nghe lời con—hỡi các Gaṇa, những bậc đáng tôn kính nhất giữa người hiền. Lời này ban lạc, lìa mọi mê vọng, và hoàn toàn hợp với chân lý.”

Verse 11

पुरा मम मतिर्भ्रष्टासीच्छिवेच्छावशात् युवम् । सर्वथा मोहमापन्नश्शप्तवान्वां कुशेमुषिः

Thuở trước, do chính ý chí của Śiva, trí hiểu của ta bị che mờ. Rơi trọn vào mê vọng, ta—Kuśemuṣi—đã thốt lời nguyền rủa lên hai ngươi.

Verse 12

यदुक्तं तत्तथा भावि तथापि शृणुतां गणौ । शापोद्धारमहं वच्मि क्षमथा मघमद्य मे

“Điều đã nói ra ắt sẽ thành như vậy. Dẫu thế, hỡi các Gaṇa, hãy lắng nghe. Nay ta sẽ nói phương cách giải trừ lời nguyền; vì vậy, xin tha thứ lỗi lầm của ta hôm nay.”

Verse 13

वीर्यान्मुनिवरस्याप्त्वा राक्षसेशत्वमादिशम् । स्यातां विभवसंयुक्तौ बलिनो सुप्रतापिनौ

Nhờ thâu nhận uy lực của vị hiền thánh tối thắng ấy, ông đã truyền định cho họ quyền làm chúa tể loài Rākṣasa; vì thế họ được phú túc, hùng mạnh và vô cùng đáng sợ.

Verse 14

सर्वब्रह्मांडराजानौ शिवभक्तौ जितेन्द्रियौ । शिवापरतनोर्मृत्युं प्राप्य स्वं पदमाप्स्यथः

Hai ngươi sẽ trở thành bậc quân vương tối thượng của mọi vũ trụ—là kẻ sùng kính Śiva và chế ngự các căn. Và khi cái chết đến, do hoàn toàn nương tựa nơi Śiva, hai ngươi sẽ đạt đến cảnh giới tối thượng của chính mình (nơi an trụ rốt ráo).

Verse 15

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य मुनेर्वाक्यं नारदस्य महात्मनः । उभौ हरगणौ प्रीतौ स्वं पदं जग्मतुर्मुदा

Sūta nói: “Nghe xong lời của bậc hiền triết đại tâm Nārada, hai vị tùy tùng của Hara (Śiva) hoan hỷ trong lòng, vui mừng trở về nơi cư ngụ của mình.”

Verse 16

नारदोऽपि परं प्रीतो ध्यायञ्छिवमनन्यधीः । विचचार महीं पश्यञ्छिवतीर्थान्यभीक्ष्णशः

Nārada cũng tràn đầy hoan hỷ tối thượng, với tâm không phân chia, chuyên nhất thiền niệm Śiva. Ngài du hành khắp cõi đất, hết lần này đến lần khác chiêm bái các thánh địa tīrtha của Śiva.

Verse 17

काशीं प्राप्याथ स मुनिः सर्वोपरि विराजिताम् । शिवप्रियां शंभुसुखप्रदां शम्भुस्वरूपिणीम्

Rồi vị hiền triết ấy đến Kāśī, thành đô rực rỡ vượt trên tất cả. Nơi ấy được Śiva yêu dấu, ban phúc lạc của Śambhu, và chính là tự tánh (svarūpa) của Śambhu.

Verse 18

दृष्ट्वा काशीं कृताऽर्थोभूत्काशीनाथं ददर्श ह । आनर्च परम प्रीत्या परमानन्दसंयुतः

Vừa chiêm ngưỡng Kāśī, ngài thấy đời mình đã viên mãn. Rồi ngài diện kiến Chúa tể Kāśī (Śiva) và phụng thờ với tình yêu tối thượng, tràn đầy đại an lạc.

Verse 19

स मुदः सेव्यतां काशीं कृतार्थो मुनिसत्तमः । नमन्संवर्णयन्भक्त्या संस्मरन्प्रेमविह्वलः

“Hỡi bậc hiền thánh tối thượng, với niềm hoan hỷ, ngài hãy cư trú và phụng sự Kāśī; ngài thật đã viên mãn. Hãy cúi đầu đảnh lễ, tán dương Đấng Chúa với lòng sùng kính, và tưởng niệm Ngài—bàng hoàng vì tình yêu—mà tiếp tục sự thờ phụng.”

Verse 20

ब्रह्मलोकं जगामाथ शिवस्मरणसन्मतिः । शिवतत्त्वं विशेषेण ज्ञातुमिच्छुस्स नारदः

Bấy giờ Nārada—tâm kiên định trong niệm tưởng Śiva—đi đến Brahmaloka, khát cầu được biết một cách đặc biệt và minh xác về chân lý (tattva) của Śiva.

Verse 21

नत्वा तत्र विधिं भक्त्या स्तुत्वा च विविधैस्तवैः । पप्रच्छ शिवत्तत्वं शिवसंभक्तमानसः

Tại đó, sau khi cúi lạy Brahmā với lòng sùng kính và ca ngợi Ngài bằng nhiều bài tán tụng, vị có tâm tràn đầy bhakti đối với Śiva liền thưa hỏi về chân lý (tattva) của Śiva.

Verse 22

नारद उवाच । ब्रह्मन्ब्रह्मस्वरूपज्ञ पितामह जगत्प्रभो । त्वत्प्रसादान्मया सर्वं विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम्

Nārada thưa: “Bạch Brahman—đấng thấu triệt bản tánh của Brahman; bạch Pitāmaha, Chúa tể thế gian! Nhờ ân huệ của Ngài, con đã được biết trọn vẹn về đại vinh quang (māhātmya) tối thượng của Viṣṇu.”

Verse 23

भक्तिमार्गं ज्ञानमार्गं तपोमार्गं सुदुस्तरम् । दानमार्गञ्च तीर्थानां मार्गं च श्रुतवानहम्

“Con đã được nghe về con đường bhakti, con đường tri thức, con đường khổ hạnh vô cùng khó vượt, con đường bố thí, và cả con đường hành hương đến các thánh địa.”

Verse 24

न ज्ञातं शिवतत्त्वं च पूजाविधिमतः क्रमात् । चरित्रं विविधं तस्य निवेदय मम प्रभो

Con vẫn chưa thấu hiểu chân lý tối hậu về Śiva, cũng chưa rõ trình tự thờ phụng đúng theo nghi quỹ. Ôi Chúa Tể của con, xin kể cho con nghe muôn vàn hạnh tích và thánh truyện của Ngài.

Verse 25

निर्गुणोऽपि शिवस्तात सगुणश्शंकरः कथम् । शिवतत्त्वं न जानामि मोहितश्शिवमायया

Ôi người thân yêu, tuy Śiva vượt ngoài mọi phẩm tính (nirguṇa), vậy vì sao Śaṅkara lại mang các thuộc tính (saguṇa)? Con không hiểu chân lý—tattva—của Śiva, vì con bị chính māyā của Śiva làm cho mê lầm.

Verse 26

सृष्टेः पूर्वं कथं शंभुस्स्वरूपेण प्रतिष्ठितः । सृष्टिमध्ये स हि कथं क्रीडन्संवर्तते प्रभुः

Trước khi có tạo hóa, Śambhu an trụ trong tự tánh của Ngài như thế nào? Và giữa dòng tạo hóa, bậc Chúa Tể Tối Thượng ấy vận hành ra sao—vừa vui chơi trong līlā, vừa khiến saṃvarta, sự tiêu dung, diễn ra?

Verse 27

तदन्ते च कथं देवस्स तिष्ठति महेश्वरः । कथं प्रसन्नतां याति शंकरो लोकशंकरः

Rồi sau đó, vị Thần ấy—Mahēśvara—an trụ như thế nào? Và Śaṅkara, đấng ban an lành cho muôn cõi, làm sao trở nên hoan hỷ, mãn nguyện?

Verse 28

संतुष्टश्च स्वभक्तेभ्यः परेभ्यश्च महेश्वरः । किं फलं यच्छति विधे तत्सर्वं कथयस्व मे

Khi Mahādeva hoan hỷ—với chính các tín đồ của Ngài và cả với người khác nữa—Ngài ban cho quả phúc gì, hỡi Đấng Tạo Hóa (Brahmā)? Xin hãy nói cho con biết tất cả.

Verse 29

सद्यः प्रसन्नो भगवान्भवतीत्यनुसंश्रुतम् । भक्तप्रयासं स महान्न पश्यति दयापरः

Theo truyền thống vẫn nghe rằng: với lòng bhakti chân thật, Đức Thế Tôn liền hoan hỷ ngay. Đấng Đại Hùng đầy lòng từ mẫn ấy chẳng hề để ý đến nhọc nhằn của người tín đồ, mà chỉ nhìn vào bhakti.

Verse 30

ब्रह्मा विष्णुर्महेशश्च त्रयो देवाश्शिवांशजाः । महेशस्तत्र पूर्णांशस्स्वयमेव शिवः परः

Phạm Thiên, Tỳ-thấp-nô và Maheśa—ba vị thần ấy phát sinh từ những phần của Śiva. Nhưng trong số đó, Maheśa là sự hiển lộ viên mãn; quả thật chính là Śiva tự thân, Đấng Tối Thượng.

Verse 31

तस्याविर्भावमाख्याहि चरितानि विशेषतः । उमाविर्भावमाख्याहि तद्विवाहं तथा विभो

Bạch Chúa Tể, xin Ngài thuật tường tận sự hiển hiện của Ngài (Śiva) cùng những thánh hạnh của Ngài. Xin cũng kể sự hiển hiện của Umā, và cả câu chuyện hôn lễ thiêng liêng của hai Đấng.

Verse 32

तद्गार्हस्थ्यं विशेषेण तथा लीलाः परा अपि । एतत्सर्वं तथान्यच्च कथनीयं त्वयानघ

Xin hãy giải thích đặc biệt về đời sống gia thất của Ngài, và cả những cuộc du hí thần linh tối thượng của Ngài. Ôi bậc vô nhiễm, tất cả điều ấy—cùng mọi điều liên hệ khác—đều nên được Ngài thuật lại.

Verse 33

तदुत्पत्तिं विवाहं च शिवायास्तु विशेषतः । प्रब्रूहि मे प्रजानाथ गुहजन्म तथैव च

Bạch Chúa Tể muôn loài, xin hãy nói cho con tường tận về nguồn gốc của Nàng và hôn lễ của Nàng với Śiva; và cả sự giáng sinh của Guha (Kārttikeya) nữa.

Verse 34

बहुभ्यश्च श्रुतं पूर्वं न तृप्तोऽस्मि जगत्प्रभो । अतस्त्वां शरणं प्राप्तः कृपां कुरु ममोपरि

Ôi Chúa Tể của vũ trụ, trước đây con đã nghe nhiều lời dạy từ nhiều nơi, nhưng lòng vẫn chưa thỏa. Vì vậy con đến nương tựa nơi Ngài—xin rủ lòng ban ân điển cho con.

Verse 35

इति श्रुत्वा वचस्तस्य नारदस्यांगजस्य हि । उवाच वचनं तत्र ब्रह्मा लोकपितामहः

Nghe xong lời của Nārada—người con sinh từ tâm mình—Brahmā, bậc Tổ phụ và Cha của muôn thế giới, liền cất lời đáp lại ngay tại đó.