दक्षयज्ञ-प्रसङ्गे देवतानां आश्वासनं तथा दण्डविधानम् | Consolation of the Devas and the Ordinance of Consequences in the Dakṣa-Yajña Episode

Verse 1

ब्रह्मोवाच । श्रीब्रह्मेशप्रजेशेन सदैव मुनिना च वै । अनुनीतश्शंभुरासीत्प्रसन्नः परमेश्वरः

Brahmā nói: Được Brahmeśa, Īśa (Rudra) và Prajāpati—cùng vị hiền triết—khẩn cầu mãi không thôi, Śambhu, Đấng Tối Thượng, liền hoan hỷ và ban lòng từ ái.

Verse 2

आश्वास्य देवान् विष्ण्वादीन्विहस्य करुणानिधिः । उवाच परमेशानः कुर्वन् परमनुग्रहम्

Sau khi an ủi các chư thiên, bắt đầu từ Viṣṇu, và mỉm cười hiền hòa, Parameśāna—biển cả của lòng bi mẫn—liền cất lời, ban xuống ân điển tối thượng.

Verse 3

श्रीमहादेव उवाच । शृणुतं सावधानेन मम वाक्यं सुरोत्तमौ । यथार्थं वच्मि वां तात वां क्रोधं सर्वदासहम्

Śrī Mahādeva phán: “Hỡi các bậc tối thượng trong hàng chư thiên, hãy lắng nghe lời Ta với tâm chú ý. Hỡi những người con yêu dấu, Ta sẽ nói sự thật đúng như vậy—vì Ta luôn có thể chịu đựng và chế ngự cơn giận của các ngươi.”

Verse 4

नाघं तनौ तु बालानां वर्णमेवानुचिंतये । मम मायाभिभूतानां दंडस्तत्र धृतो मया

“Ta không quán xét lỗi lầm nơi thân thể của những kẻ vô tội; Ta chỉ xét đến bản tính vốn có của họ. Nhưng đối với những ai bị Māyā của Ta che lấp, Ta đã đặt hình phạt ở đó để răn giữ họ.”

Verse 5

दक्षस्य यज्ञभंगोयं न कृतश्च मया क्वचित् । परं द्वेष्टि परेषां यदात्मनस्तद्भविष्यति

“Sự phá vỡ tế lễ của Dakṣa này chưa từng do Ta làm vào bất cứ lúc nào. Nhưng kẻ nào nuôi lòng thù ghét đối với Đấng Tối Thượng, điều hắn toan tính hại người khác sẽ quay lại chính bản thân hắn.”

Verse 6

परेषां क्लेदनं कर्म न कार्यं तत्कदाचन । परं द्वेष्टि परेषां यदात्मनस्तद्भविष्यति

Không bao giờ, vào bất cứ lúc nào, nên làm những việc khiến người khác khổ não. Vì điều hại hay lòng thù ghét ta hướng về người khác, chính quả báo ấy sẽ trở lại nơi tự thân ta.

Verse 7

दक्षस्य यज्ञशीर्ष्णो हि भवत्वजमुखं शिरः । मित्रनेत्रेण संपश्येद्यज्ञभागं भगस्सुरः

“Nguyện cho cái đầu của tế lễ Dakṣa thật sự trở thành một cái đầu mang mặt dê. Và nguyện cho thần Bhaga chỉ được thấy phần tế lễ của mình qua con mắt của Mitra.”

Verse 8

पूषाभिधस्सुरस्तातौ दद्भिर्यज्ञसुपिष्टभुक् । याजमानैर्भग्नदंतस्सत्यमेतन्मयोदितम्

Ôi người thương mến, thiên thần tên Pūṣan, bị các tư tế (yajamāna) làm gãy răng, chỉ ăn phần lễ vật tế tự sau khi đã được nghiền nhỏ; đó quả thật là chân lý như ta đã nói.

Verse 9

बस्तश्मश्रुर्भवेदेव भृगुर्मम विरोध कृत् । देवाः प्रकृतिसर्वांगा ये म उच्छेदनं ददुः

“Nguyện cho Bhṛgu—kẻ đã đối nghịch với ta—thật sự mang râu ria và ria mép như dê. Và nguyện cho các thần, những kẻ có các chi phần bị ràng buộc bởi Prakṛti, đã ban cho ta sự ‘cắt bỏ’ (loại trừ và làm nhục), phải chịu suy vong.”

Verse 10

बाहुभ्यामश्विनौ पूष्णो हस्ताभ्यां कृतवाहकौ । भवंत्वध्वर्यवश्चान्ये भवत्प्रीत्या मयोदितम्

“Nguyện cho đôi Aśvinī-kumāra trở thành hai cánh tay của ngươi; nguyện cho Pūṣan trở thành đấng nuôi dưỡng; và nguyện cho đôi bàn tay trở thành kẻ mang giữ các pháp khí tế lễ. Nguyện cho các tư tế Adhvaryu và những người đảm nhiệm nghi lễ khác cũng hiện khởi làm tùy tùng của ngươi. Ta tuyên nói điều này để làm đẹp lòng ngươi.”

Verse 11

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा परमेशानो विरराम दयान्वितः । चराचरपतिर्देवः सम्राट् वेदानुसारकृत्

Brahmā nói: Nói xong như vậy, Đấng Tối Thượng—bản tính đầy lòng từ mẫn—liền im lặng. Vị Quân Vương thần thánh ấy, Chúa tể của mọi loài động và bất động, hành động hoàn toàn phù hợp với Veda.

Verse 12

तदा सर्व सुराद्यास्ते श्रुत्वा शंकरभाषितम् । साधुसाध्विति संप्रोचुः परितुष्टाः सविष्ण्वजाः

Bấy giờ, tất cả chư thiên và các bậc cõi trời, nghe lời Śaṅkara phán, đều đồng thanh thốt lên: “Lành thay! Lành thay!”—hoàn toàn mãn nguyện, cùng với những người theo Viṣṇu.

Verse 13

ततश्शंभुं समामंत्र्य मया विष्णुस्सुरर्षिभिः । भूयस्तद्देवयजनं ययौ च परया मुदा

Sau đó, sau khi đã cung kính từ biệt Sambhu (Chúa tể Shiva), Vishnu cùng với tôi và các vị hiền triết thần thánh, một lần nữa tiến về nơi tế lễ của các vị thần với niềm hân hoan tột độ.

Verse 14

एवं तेषां प्रार्थनया विष्णुप्रभृतिभिस्सुरैः । ययौ कनखलं शंभुर्यज्ञवाटं प्रजापतेः

Như vậy, theo lời khẩn cầu tha thiết của các vị thần do Vishnu dẫn đầu, Sambhu đã đến Kanakhala, tới khu vực tế lễ của Prajapati (Daksha).

Verse 15

रुद्रस्तदा ददर्शाथ वीरभद्रेण यत्कृतम् । प्रध्वंसं तं क्रतोस्तत्र देवर्षीणां विशेषतः

Sau đó, Rudra nhìn thấy sự tàn phá do Virabhadra gây ra ở đó—sự hủy diệt hoàn toàn của buổi tế lễ đó, và đặc biệt là sự bối rối của các vị tiên tri thần thánh có mặt.

Verse 16

स्वाहा स्वधा तथा पूषा तुष्टिर्धृतिः सरस्वती । तथान्ये ऋषयस्सर्वे पितरश्चाग्नयस्तथा

"Svaha, Svadha, Pusha, Tushti, Dhriti và Sarasvati—cũng như tất cả các vị hiền triết khác, các Pitr (tổ tiên) và các vị thần Lửa (Agni) nữa—[đã có mặt]."

Verse 17

येऽन्ये च बहवस्तत्र यक्षगंधवर्राक्षसाः । त्रोटिता लुंचिताश्चैव मृताः केचिद्रणाजिरे

Và nhiều người khác ở đó—Yaksha, Gandharva và Rakshasa—đã bị đè bẹp, bị xé xác, và một số thậm chí bị giết trên chiến trường.

Verse 18

यज्ञं तथाविधं दृष्ट्वा समाहूय गणाधिपम् । वीरभद्रं महावीरमुवाच प्रहसन् प्रभुः

Thấy lễ tế được bày biện như vậy, Đức Chúa liền triệu vị thủ lĩnh các gaṇa của Ngài—Vīrabhadra, bậc đại anh hùng—rồi mỉm cười mà phán bảo.

Verse 19

वीरभद्र महाबाहो किं कृतं कर्म ते त्विदम् । महान्दंडो धृतस्तात देवर्ष्यादिषु सत्वरम्

Hỡi Vīrabhadra, bậc đại lực tay mạnh! Việc làm này của ngươi là gì? Này con yêu, ngươi đã vội giáng hình phạt nặng nề lên các thánh hiền chư thiên và những kẻ khác.

Verse 20

दक्षमानय शीघ्रं त्वं येनेदं कृतमीदृशम् । यज्ञो विलक्षणस्तात यस्येदं फलमीदृशम्

“Hãy mau đem Dakṣa đến đây—kẻ bởi ngươi mà việc này xảy ra như thế. Lễ tế này quả thật khác thường, con ạ, vì kết quả của nó lại thành ra như vậy.”

Verse 21

ब्रह्मोवाच । एवमुक्तश्शंकरेण वीरभद्रस्त्वरान्वितः । कबंधमानयित्वाग्रे तस्य शंभोरथाक्षिपत्

Brahmā nói: Được Śaṅkara truyền dạy như vậy, Vīrabhadra đầy gấp gáp liền đem thân không đầu đến trước, rồi quăng xuống trước mặt Đức Śambhu.

Verse 22

विशिरस्कं च तं दृष्ट्वा शंकरो लोकशंकरः । वीरभद्रमुवाचाग्रे विहसन्मुनिसत्तम

Thấy kẻ ấy bị chém đầu, Śaṅkara—đấng ban cát tường cho muôn thế gian—mỉm cười và trước mặt mọi người, Ngài nói với Vīrabhadra.

Verse 23

शिरः कुत्रेति तेनोक्ते वीरभद्रोऽब्रवीत्प्रभुः । मया शिरो हुतं चाग्नौ तदानीमेव शंकर

Khi ông hỏi: “Cái đầu ở đâu?”, chúa tể Vīrabhadra đáp: “Ôi Śaṅkara, chính ngay lúc này ta đã hiến dâng cái đầu ấy vào lửa tế lễ.”

Verse 24

इति श्रुत्वा वचस्तस्य वीरभद्रस्य शंकरः । देवान् तथाज्ञपत्प्रीत्या यदुक्तं तत्पुरा प्रभुः

Nghe vậy lời của Vīrabhadra, Śaṅkara—Đấng Chúa Tể—hoan hỷ truyền lệnh cho chư thiên thực hiện đúng như điều đã được nói từ trước.

Verse 25

विधाय कार्त्स्न्येन च तद्यदाह भगवान् भवः । मया विष्ण्वादयः सर्वे भृग्वादीनथ सत्वरम्

Sau khi thực hiện đầy đủ những gì Đức Thế Tôn Bhava (Shiva) đã truyền dạy, ta liền triệu tập tất cả các vị thần bắt đầu từ Vishnu, cũng như các hiền triết bắt đầu từ Bhrigu.

Verse 26

अथ प्रजापतेस्तस्य सवनीयपशोश्शिरः । बस्तस्य संदधुश्शंभोः कायेनारं सुशासनात्

Sau đó, theo mệnh lệnh cao cả của Shambhu, họ đã gắn vào Prajapati đó cái đầu của con vật hiến tế — một con dê — bằng cách sử dụng một phần lấy từ chính cơ thể của Shiva.

Verse 27

संधीयमाने शिरसि शंभुसद्दृष्टिवीक्षितः । सद्यस्सुप्त इवोत्तस्थौ लब्धप्राणः प्रजापतिः

Khi cái đầu bị lìa được nối lại, Prajapati — được hồi sinh bởi ánh nhìn cát tường, đầy ân sủng của Shambhu — lập tức đứng dậy, như thể vừa thức dậy sau giấc ngủ, tìm lại được hơi thở sự sống.

Verse 28

उत्थितश्चाग्रतश्शंभुं ददर्श करुणानिधिम् । दक्षः प्रीतमतिः प्रीत्या संस्थितः सुप्रसन्नधीः

Đứng dậy, Dakṣa thấy Śambhu ở ngay trước mặt—biển cả của lòng từ bi. Tâm hoan hỷ tràn đầy, ông đứng đó trong niềm vui, trí tuệ hoàn toàn an nhiên thanh tịnh.

Verse 29

पुरा हर महाद्वेषकलिलात्माभवद्धि सः । शिवावलोकनात्सद्यश्शरच्चन्द्र इवामलः

Xưa kia, lòng ông bị mây mù của hận thù dữ dội che phủ; nhưng ngay khi chiêm ngưỡng Śiva, ông liền trở nên thanh khiết—như vầng trăng mùa thu trong trẻo không tì vết.

Verse 30

भवं स्तोतुमना सोथ नाशक्नोदनुरागतः । उत्कंठाविकलत्वाच्च संपरेतां सुतां स्मरन्

Rồi khi ấy, tuy ông muốn ca tụng Bhava (Đức Śiva), nhưng không thể cất lời, vì bị tình luyến ái trói buộc; do nỗi khắc khoải không sao chịu nổi, ông cứ mãi nhớ đến người con gái đã lìa cõi đời.

Verse 31

अथ दक्षः प्रसन्नात्मा शिवं लज्जासमन्वितः । तुष्टाव प्रणतो भूत्वा शंकरं लोकशंकरम्

Bấy giờ Dakṣa, lòng đã lắng dịu và tràn niềm hoan hỷ, nhưng vẫn thấm nỗi hổ thẹn, liền cúi đầu đảnh lễ và ca tụng Śiva—Śaṅkara, đấng làm an lành và ban phúc cho muôn thế giới.

Verse 32

दक्ष उवाच । नमामि देव वरदं वरेण्यं महेश्वरं ज्ञाननिधिं सनातनम् । नमामि देवाधिपतीश्वरं हरं सदासुखाढ्यं जगदेकबांधवम्

Dakṣa thưa: “Con đảnh lễ Mahādeva, đấng ban ân phúc, đấng đáng tôn thờ nhất—Maheśvara, kho tàng trí tuệ chân thật, vĩnh hằng. Con đảnh lễ Hara, Chúa tể tối thượng trên các chúa tể của chư thiên, luôn viên mãn an lạc, người thân và nơi nương tựa duy nhất của toàn thể vũ trụ.”

Verse 33

नमामि विश्वेश्वर विश्वरूपं पुरातनं ब्रह्मनिजात्मरूपम् । नमामि शर्वं भव भावभावं परात्परं शंकरमानतोमि

Con cúi lạy Viśveśvara, Chúa Tể của vũ trụ, Đấng có hình thể là toàn thể càn khôn—cổ xưa, và Tự Ngã chân thật của Ngài chính là Brahman. Con cúi lạy Śarva, Bhava—nền tảng của mọi trở thành và mọi trạng thái hiện hữu—Śaṅkara, Đấng Tối Thượng vượt trên cả tối thượng; con xin đảnh lễ quy phục.

Verse 34

देवदेव महादेव कृपां कुरु नमोस्तु ते । अपराधं क्षमस्वाद्य मम शंभो कृपानिधे

Ôi Thần của các thần, ôi Mahādeva, xin đoái thương—con kính đảnh lễ Ngài. Ôi Śambhu, biển cả từ bi, xin tha thứ lỗi lầm của con hôm nay.

Verse 35

अनुग्रहः कृतस्ते हि दंडव्याजेन शंकर । खलोहं मूढधीर्देव ज्ञातं तत्त्वं मया न ते

Ôi Śaṅkara, quả thật Ngài đã ban ân sủng cho con dưới dáng vẻ của hình phạt. Con đúng là kẻ xấu xa, lạy Chúa, trí hiểu mê mờ; con chưa từng biết chân lý bản thể (tattva) của Ngài.

Verse 36

अद्य ज्ञातं मया तत्त्वं सर्वोपरि भवान्मतः । विष्णुब्रह्मादिभिस्सेव्यो वेदवेद्यो महेश्वरः

Hôm nay con đã hiểu chân lý: Ngài được tôn nhận là Đấng Tối Thượng trên hết. Mahādeva—Maheshvara—là Đấng được thờ phụng ngay cả bởi Viṣṇu, Brahmā và các thần khác; và chính Ngài là Đấng mà các Veda cũng tìm cầu để biết.

Verse 37

साधूनां कल्पवृक्षस्त्वं दुष्टानां दंडधृक्सदा । स्वतंत्रः परमात्मा हि भक्ताभीष्टवरप्रदः

Với người hiền thiện, Ngài là cây như ý (Kalpavṛkṣa) ban trọn ước nguyện; với kẻ ác, Ngài luôn là Đấng cầm roi trừng phạt. Quả thật Ngài là Paramātman tự tại tối thượng, Đấng ban ân huệ làm viên mãn điều người mộ đạo hằng ấp ủ.

Verse 38

विद्यातपोव्रतधरानसृजः प्रथमं द्विजा । आत्मतत्त्वं समावेत्तुं मुखतः परमेश्वरः

Hỡi các bậc nhị sinh, trước hết Đấng Tối Thượng Parameśvara đã tạo ra những người đầy đủ thánh học, khổ hạnh và giới nguyện, để chân lý về Tự Ngã được hiểu đúng từ chính lời Ngài (qua giáo pháp mặc khải).

Verse 39

सर्वापद्भ्यः पालयिता गोपतिस्तु पशूनिव । गृहीतदंडो दुष्टांस्तान् मर्यादापरिपालकः

Ngài là Đấng che chở khỏi mọi tai ương, là Chúa tể và người gìn giữ muôn loài, như người chăn bò bảo vệ đàn bò. Tay cầm gậy kỷ luật, Ngài chế ngự kẻ ác và giữ gìn trật tự chính pháp cùng các giới hạn thiêng liêng.

Verse 40

मया दुरुक्तविशिखैः प्रविद्धः परमेश्वरः । अमरानतिदीनाशान् मदनुग्रहकारकः

Con đã dùng những mũi tên gai nhọn của lời nói thô bạo mà làm tổn thương Đấng Tối Thượng Parameśvara. Ngài là bậc ban ân, cứu giúp cả chư thiên khi họ khốn cùng, và cũng rải lòng từ ân sủng xuống trên con.

Verse 41

स भवान् भगवान् शंभो दीनबंधो परात्परः । स्वकृतेन महार्हेण संतुष्टो भक्तवत्सल

Ôi Śambhu, Ngài là Đấng Thế Tôn, là chỗ nương tựa và người thân của kẻ khốn cùng, cao hơn cả bậc tối cao. Vì thương mến người sùng kính, Ngài hoan hỷ ngay cả với lễ vật do chính tay dâng lên, tuy đơn sơ nhưng chân thành.

Verse 42

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे दक्षदुःखनिराकरणवर्णनं नाम द्विचत्वारिंशो ऽध्यायः

Như vậy, trong Śrī Śiva Mahāpurāṇa—thuộc Quyển thứ hai, Rudra Saṃhitā, phần thứ hai, Satī Khaṇḍa—kết thúc chương thứ bốn mươi hai, mang tên: “Mô tả việc trừ diệt nỗi sầu của Dakṣa.”

Verse 43

अथ विष्णुः प्रसन्नात्मा तुष्टाव वृषभध्वजम् । बाष्पगद्गदया वाण्या सुप्रणम्य कृतांजलिः

Bấy giờ, Viṣṇu với tâm hồn an tịnh đã ca ngợi Đấng mang cờ hình bò (Śiva). Ngài cúi lạy sâu, chắp tay cung kính, cất lời trong tiếng nghẹn ngào vì lệ và run rẩy bởi lòng sùng kính.

Verse 44

विष्णुवाच । महादेव महेशान लोकानुग्रहकारक । परब्रह्म परात्मा त्वं दीनबंधो दयानिधे

Viṣṇu thưa rằng: “Ôi Mahādeva, ôi Maheśāna, Đấng ban ân cho muôn cõi—Ngài là Brahman Tối Thượng, là Chân Ngã Tối Thượng. Ôi bạn của kẻ khốn cùng, ôi biển cả từ bi!”

Verse 45

सर्वव्यापी स्वैरवर्ती वेदवेद्ययशाः प्रभोः । अनुग्रहः कृतस्तेन कृताश्चासुकृता वयम्

Đức Chúa—Đấng trùm khắp, tự tại hành động, và vinh quang được Veda chứng tri—đã ban ân sủng. Nhờ ân ấy, chúng con tuy xưa ít công đức, nay cũng được làm cho xứng đáng.

Verse 46

दक्षोयं मम भक्तस्त्वां यन्निनिंद खलः पुरा । तत् क्षंतव्यं महेशाद्य निर्विकारो यतो भवान्

“Dakṣa này là kẻ sùng kính của con. Việc xưa kia người ác ấy đã phỉ báng Ngài—hỡi Maheśa—xin được tha thứ, vì Ngài vốn bất biến, không bị lay động bởi mọi phản ứng.”

Verse 47

कृतो मयापराधोपि तव शंकर मूढतः । त्वद्गणेन कृतं युद्धं वीरभद्रेण पक्षतः

Ôi Śaṅkara, tuy mê muội, con quả đã phạm lỗi với Ngài; và về phía Ngài, đoàn gaṇa của Ngài—do Vīrabhadra—đã phát động cuộc chiến.

Verse 48

त्वं मे स्वामी परब्रह्म दासोहं ते सदाशिव । पोष्यश्चापि सदा ते हि सर्वेषां त्वं पिता यतः

Ngài là Chúa của con—Đấng Phạm Thiên Tối Thượng, ô Sadāśiva. Con là kẻ tôi tớ của Ngài, mãi mãi được Ngài dưỡng nuôi; vì Ngài thật là Cha của muôn loài.

Verse 49

ब्रह्मोवाच । देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो । स्वतंत्रः परमात्मा त्वं परमेशो द्वयोव्ययः

Brahmā thưa: Ôi Thần của các thần, ôi Mahādeva, bậc Chủ tể là biển cả từ bi! Ngài thật sự tự tại; Ngài là Tự Ngã Tối Thượng. Ngài là Đấng Tối Cao; dẫu hiện như hai mặt—siêu việt và nội tại—Ngài vẫn bất hoại.

Verse 50

मम पुत्रोपरि कृतो देवानुग्रह ईश्वर । स्वापमानमगणयन् दक्षयज्ञं समुद्धर

Ôi Chúa tể, ân phúc của chư thiên đã ban xuống trên con trai của con. Xin Ngài bỏ qua sự xúc phạm đối với Ngài, mà cứu vớt và phục hồi lễ tế của Dakṣa.

Verse 51

प्रसन्नो भव देवेश सर्वशापान्निराकुरु । सबोधः प्रेरकस्त्वं मे त्वमेवं विनिवारकः

Ôi Đấng Chúa tể của chư thiên, xin Ngài hoan hỷ. Xin trừ bỏ mọi lời nguyền. Ngài là bậc dẫn đường tỉnh giác và là tiếng thúc giục từ nội tâm của con; vì thế chỉ một mình Ngài mới có thể ngăn dứt những khổ nạn này.

Verse 52

इति स्तुत्वा महेशानं परमं च महामुने । कृतांजलिपुटो भूत्वा विनम्रीकृतमस्तकः

Sau khi tán dương Maheshāna—Đấng Tối Thượng—hỡi đại hiền giả, người ấy chắp tay cung kính, cúi đầu khiêm hạ mà đứng.

Verse 53

अथ शक्रादयो देवा लोकपालास्सुचेतसः । तुष्टुवुः शंकरं देवं प्रसन्नमुखपंकजम्

Bấy giờ, Indra và các chư thiên khác—những vị Hộ Thế, tâm ý trong sáng và chí thành—đều tán thán Thần Śaṅkara, Đấng Thiêng Liêng, với dung nhan như hoa sen, an hòa và từ ái.

Verse 54

ततः प्रसन्नमनसः सर्वे देवास्तथा परे । सिद्धर्षयः प्रजेशाश्च तुष्टुवुः शंकरं मुदा

Rồi đây, với tâm trí an tịnh và hoan hỷ, hết thảy chư thiên cùng các bậc tôn quý, với các Siddha, các Ṛṣi và các vị Chúa của muôn loài, đều hân hoan tán thán Śaṅkara.

Verse 55

तथोपदेवनागाश्च सदस्या ब्राह्मणास्तथा । प्रणम्य परया भक्त्या तुष्टुवुश्च पृथक् पृथक्

Cũng vậy, các thần tùy tùng và các Nāga, cùng các Bà-la-môn đang hội tụ, sau khi đảnh lễ với lòng chí thành tối thượng, mỗi vị theo cách riêng mà tán thán (Đức Chúa).