Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 25

कामशापानुग्रहः (Kāmaśāpānugraha) — “The Curse and Grace Concerning Kāma”

Devanagari script

निसर्गसुंदरी संध्या तान्भावान् मानसोद्भवान् । कुर्वंत्यतितरां रेजे स्वर्णदीव तनूर्मिभिः

Transliteration

nisargasuṃdarī saṃdhyā tānbhāvān mānasodbhavān | kurvaṃtyatitarāṃ reje svarṇadīva tanūrmibhiḥ

Translation

Hoàng hôn vốn đẹp tự nhiên, khi hiển lộ những trạng thái sinh từ tâm, liền rực sáng vượt bậc, như ngọn đèn vàng, với từng làn sóng quang huy tỏa ra từ chính thân nàng.

Word by Word

• निसर्ग-सुन्दरी: naturally beautiful
• निसर्ग-सुन्दरी: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निसर्ग (प्रातिपदिक) + सुन्दरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण (fem. nom. sg.)

• संध्या: Sandhyā (twilight goddess)
• संध्या: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (fem. nom. sg.)

• तान्: those
• तान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; विशेषण/सर्वनाम (masc. acc. pl.)

• भावान्: emotions/feelings
• भावान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन (masc. acc. pl.)

• मानस-उद्भवान्: born of the mind
• मानस-उद्भवान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मानस (प्रातिपदिक) + उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; विशेषण (masc. acc. pl.)

• कुर्वन्ती: doing/producing
• कुर्वन्ती: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: वर्तमाने कृदन्त (शतृ/वर्तमान-कृदन्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; present active participle (fem. nom. sg.)

• अति-तराम्: exceedingly, very greatly
• अति-तराम्: Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अति (अव्यय) + तरा (प्रातिपदिक/तद्धित-प्रत्यय)
• Form: अव्ययीभाव-समास; क्रियाविशेषण (adverbial intensifier)

• रेजे: shone
• रेजे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: राज् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद (3rd sg. perfect)

• स्वर्ण-दि-इव: like golden light
• स्वर्ण-दि-इव: Upamāna-marker (उपमान-सूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वर्ण (प्रातिपदिक) + दि/द्युत् (प्रातिपदिक/धात्वर्थ) + इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय: इव (particle of comparison); पूर्वपदं स्वर्णदि = ‘golden-shining’ (समासवत् प्रयोग)

• तनूः: body/form
• तनूः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तनू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (fem. nom. sg.)

• उर्मिभिः: with waves/ripples
• उर्मिभिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: ऊर्मि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन (fem. instr. pl.)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pasha

Shakti Dimension

Role: teaching

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

Sandhya (twilight) is portrayed as a sacred liminal power that intensifies inner bhāvas; in Shaiva Siddhanta this hints that the mind’s formations can be witnessed and purified, turning transition-times into gateways for devotion and clarity.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Twilight is traditionally preferred for Shiva-upāsanā; the verse’s imagery of a ‘golden lamp’ aligns with offering dīpa and focusing the mind on Saguna Shiva—especially the Linga—as the steady light that orders fluctuating mental states.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Perform Sandhya-time japa of the Panchakshara (Om Namaḥ Śivāya) with a lamp offering; sit quietly to observe mind-born bhāvas without grasping, optionally applying Tripuṇḍra (bhasma) as a reminder of Shiva’s purifying presence.