Shloka 46

शिवसतीविवाहोत्तरलीला — Post‑marital Līlā of Śiva and Satī

Devanagari script

तद्वक्त्राम्बुजवासेन तत्सौन्दर्य्यैश्च नर्मभिः । गुणैरिव महादंती बद्धो नान्यविचेष्टितः

Transliteration

tadvaktrāmbujavāsena tatsaundaryyaiśca narmabhiḥ | guṇairiva mahādaṃtī baddho nānyaviceṣṭitaḥ

Translation

Do an trú nơi đóa sen dung nhan nàng, và bởi vẻ đẹp cùng lời đùa âu yếm của nàng, Ngài như bị trói buộc—tựa voi lớn bị buộc chặt chỉ bằng sợi dây mảnh của các đức hạnh—nên chẳng thể hành động khác đi.

Word by Word

• तत्: her/that
• तत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-सम्बन्धार्थे (genitive sense as first member), एकवचन; समासपूर्वपद

• वक्त्राम्बुजवासेन: by abiding on her lotus-face
• वक्त्राम्बुजवासेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: वक्त्र (प्रातिपदिक) + अम्बुज (प्रातिपदिक) + वास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तत्पुरुष: वक्त्र-अम्बुजे वासः (dwelling in/abiding on the lotus-like face)

• तत्: her/that
• तत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-सम्बन्धार्थे, एकवचन; समासपूर्वपद

• सौन्दर्यैः: by (her) beauty/charms
• सौन्दर्यैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: सौन्दर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• नर्मभिः: by playful acts/jests
• नर्मभिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: नर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• गुणैः: by qualities/cords
• गुणैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: गुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• इव: as if/like
• इव: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमानवाचक

• महादन्ती: a great tusker (elephant)
• महादन्ती: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + दन्तिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: महान् दन्ती (a great tusker/elephant)

• बद्धः: bound
• बद्धः: Karta (कर्ता/Predicate)
• Type: Adjective
• Root: बद्ध (बन्ध् धातु, क्त-प्रत्यय; प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; (predicate adjective)

• न: not
• न: Pratishedha (प्रतिषेध/Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• अन्य: anything else
• अन्य: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘other’ (object of implied action)

• विचेष्टितः: acted/moved
• विचेष्टितः: Kriya (क्रिया/Predicate)
• Type: Adjective
• Root: वि + चेष्ट् (धातु) + क्त (प्रातिपदिक: विचेष्टित)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; न + अन्य + विचेष्टितः = ‘did not act otherwise’

Speaker

Suta Goswami (narrating to the sages at Naimisharanya)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Umāpati

Shakti Dimension

Shakti Form: Satī

Role: nurturing

Characters & Entities

• Sati
• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It portrays how even the greatest power becomes “bound” by divine virtues and love—indicating that true greatness in Shaiva thought is softened by bhakti and auspicious qualities, not by ego or force.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The verse highlights Saguna Shiva’s līlā—Shiva as the personal Lord who participates in loving relationship. Linga-worship similarly approaches Shiva through tangible devotion, where the heart is drawn and ‘bound’ by auspicious attributes (guṇas) leading toward deeper realization.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is dhyāna on Shiva with loving devotion (bhāva) and japa of the Panchākṣarī—“Om Namaḥ Śivāya”—so the mind becomes ‘bound’ to auspicious qualities rather than scattered desires.