Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 45

विष्णोर्दर्शनं स्तुतिश्च

Viṣṇu’s Manifestation and Brahmā’s Hymn

Devanagari script

दक्षमाज्ञापय ब्रह्मन् तपः कुर्य्यात्प्रयत्नतः । तामुत्पादयितुं पत्नीं शिवार्थं भक्तितत्स्वतः

Transliteration

dakṣamājñāpaya brahman tapaḥ kuryyātprayatnataḥ | tāmutpādayituṃ patnīṃ śivārthaṃ bhaktitatsvataḥ

Translation

Hỡi Brahmā, xin hãy truyền dạy Dakṣa tinh cần tu khổ hạnh (tapas) với mọi nỗ lực, để ông có thể sinh ra người phối ngẫu (người con gái) ấy—vốn tự tánh đầy lòng bhakti, được định cho mục đích của Śiva, làm bạn đời tiền định của Ngài.

Word by Word

• दक्षम्: Dakṣa
• दक्षम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन

• आज्ञापय: command/instruct
• आज्ञापय: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-ज्ञा (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• ब्रह्मन्: O Brahman
• ब्रह्मन्: सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• तपः: austerity/penance
• तपः: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन

• कुर्यात्: should do
• कुर्यात्: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/सम्भावना-विधि), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• प्रयत्नतः: with effort
• प्रयत्नतः: क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रयत्नतः (अव्यय)
• Form: रीत्यर्थक अव्यय (adverb: with effort)

• ताम्: her/that (woman)
• ताम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन

• उत्पादयितुम्: to produce
• उत्पादयितुम्: प्रयोजन (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: उत्-√पद्/उत्पादय् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त कृदन्त (infinitive), ‘to produce/create’

• पत्नीम्: wife
• पत्नीम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पत्नी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन

• शिव-अर्थम्: for Śiva’s sake
• शिव-अर्थम्: प्रयोजन (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव समास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचनरूपेण अव्ययवत् (for the sake of Śiva)

• भक्ति: devotion
• भक्ति: कर्ता/भाव (Subject notion/भाव)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तत्: that
• तत्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (that)

• स्वतः: by oneself / naturally
• स्वतः: क्रियाविशेषण/हेतु (Adverbial/Cause nuance)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वतः (अव्यय)
• Form: हेतु/स्वभाववाचक अव्यय (of oneself/by oneself/naturally)

Speaker

Lord Śiva (inferred within Satīkhaṇḍa narrative as Śiva’s directive regarding Satī’s manifestation)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Umāpati

Shakti Dimension

Shakti Form: Satī

Role: liberating

Characters & Entities

• Shiva
• Brahma
• Daksha
• Sati

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse presents tapas (disciplined austerity) as a divinely sanctioned means for sacred outcomes, showing that devotion aligned with Śiva’s will can shape destiny—here, Satī’s manifestation for Śiva’s cosmic purpose.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

It highlights Saguna Śiva’s līlā and governance of events: Śiva directs Brahmā to set in motion the conditions for His manifest union with Satī, reinforcing that personal devotion and divine intention operate within Śiva’s manifest order.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

The direct practice indicated is tapas performed with steady effort; in Shaiva practice this is supported by bhakti, japa of the Pañcākṣarī (“Om Namaḥ Śivāya”), and disciplined vows—especially meaningful in Mahāśivarātri observances.