Shloka 10

प्रकृतितत्त्व-विचारः / Inquiry into Prakṛti (Nature/Śakti) and Śiva’s Transcendence

Devanagari script

काल्युवाच । यदुक्तं भवता योगिन्वचनं शंकर प्रभो । सा च किं प्रकृतिर्न स्यादतीतस्तां भवान्कथम्

Transliteration

kālyuvāca | yaduktaṃ bhavatā yoginvacanaṃ śaṃkara prabho | sā ca kiṃ prakṛtirna syādatītastāṃ bhavānkatham

Translation

Kālī nói: “Ôi Śaṅkara, bậc Chúa Tể, ôi Đại Du-gi, lời Ngài vừa dạy—thực tại Ngài nêu đó chẳng phải là Prakṛti (Tự Tánh) sao? Và nếu Ngài vượt ngoài Prakṛti, thì làm sao Ngài còn có thể liên hệ hay được diễn tả theo nàng?”

Word by Word

• काली: Kālī
• काली: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काली (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वक्तृ-निर्देश

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• यत्: what/that which
• यत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• उक्तम्: said/spoken
• उक्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘यत्’ इत्यस्य विशेषण

• भवता: by you
• भवता: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (honorific)

• योगिन्: O yogin
• योगिन्: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: योगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• वचनम्: statement/word
• वचनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘यद् उक्तम्’ इत्यस्य अप्पोजिशन

• शंकर: O Śaṅkara
• शंकर: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शंकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• प्रभो: O Lord
• प्रभो: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• सा: she/that (Prakṛti)
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• किम्: what?
• किम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नार्थक

• प्रकृतिः: Prakṛti (nature)
• प्रकृतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रकृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation)

• स्यात्: would be
• स्यात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अतीतः: gone beyond, transcended
• अतीतः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अति + इ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle used adjectivally); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भवान्-विशेषण

• ताम्: her/that (Prakṛti)
• ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• भवान्: you
• भवान्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (honorific)

• कथम्: how?
• कथम्: Prashna (प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक क्रियाविशेषण (interrogative adverb)

Speaker

Kālī (Pārvatī in a fierce aspect)

Shaiva Theology

Tattva Level: pasha

Shiva Form: Sadāśiva

Shakti Dimension

Shakti Form: Kālī

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva
• Parvati

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It frames a key Shaiva question: if the manifested principle is Prakṛti (māyā), how can Śiva—who is Pati, the transcendent Lord—be spoken of in relation to it. The verse invites a clarification of Śiva’s lordship over māyā without being bound by it.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Devotees worship Śiva as Saguna (with attributes) through Liṅga and forms, yet this verse points to his Nirguna transcendence beyond Prakṛti. Liṅga-worship becomes a bridge: the symbol within the world leading the mind to the Lord beyond the world.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is contemplative japa of the Pañcākṣarī—“Om Namaḥ Śivāya”—with discrimination (viveka) between Prakṛti (changing) and Śiva (unchanging Lord), supported by traditional Shaiva aids like bhasma (tripuṇḍra) and rudrākṣa for steadiness in meditation.