Shiva Purana — Kotirudra Samhita, Shloka 38

ब्राह्मणीस्वर्गतिवर्णनम्

Brāhmaṇī-Svargati-Varṇana: Account of a Brāhmaṇa Woman’s Ascent to Heaven

Devanagari script

तेनोक्तं श्रूयताम्ब्रह्मञ्च्छरीरे सेवकस्य मे । वर्तते हि व्यथा स्थित्वा मुहूर्तं गम्यते ततः

Transliteration

tenoktaṃ śrūyatāmbrahmañccharīre sevakasya me | vartate hi vyathā sthitvā muhūrtaṃ gamyate tataḥ

Translation

Rồi ông nói: “Ôi đấng Phạm Thiên (Brahmā), xin hãy lắng nghe. Trong thân thể người hầu của tôi quả có một nỗi đau; chỉ ở lại chốc lát rồi sẽ rời khỏi nơi ấy.”

Word by Word

• तेन: by him
• तेन: करण (Karaṇa/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; सर्वनाम

• उक्तम्: was said
• उक्तम्: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उक्त (√वच् धातु; क्त-प्रत्यय, कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘तेन’ इति कर्तृ-तृतीया सह कर्मणि प्रयोगः

• श्रूयताम्: let (it) be heard
• श्रूयताम्: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (√श्रु धातु; लोट्, कर्मणि)
• Form: लोट् (Imperative), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोगः (passive imperative: let it be heard)

• ब्रह्मन्: O brahmin
• ब्रह्मन्: सम्बोधन (Sambodhana/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• शरीरे: in the body
• शरीरे: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शरीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• सेवकस्य: of the servant
• सेवकस्य: सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सेवक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• मे: my
• मे: सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• वर्तते: exists/continues
• वर्तते: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृत् (√वृत् धातु; लट्)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• हि: indeed
• हि: निपात (Nipāta/नipāta)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle; emphasis)

• व्यथा: pain/affliction
• व्यथा: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्यथा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्थित्वा: having remained
• स्थित्वा: पूर्वक्रिया (Pūrvakriyā/पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: स्था (√स्था धातु; त्वा-प्रत्यय, अव्ययकृदन्त)
• Form: क्त्वान्त (gerund/absolutive), अव्यय; पूर्वकालिक क्रिया (having stayed)

• मुहूर्तम्: for a moment
• मुहूर्तम्: कालपरिमाण (Kāla-parimāṇa/कालपरिमाण)
• Type: Noun
• Root: मुहूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कालपरिमाण (measure of time)

• गम्यते: is gone/ passes away
• गम्यते: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (√गम् धातु; लट्, कर्मणि)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोगः (passive: is gone)

• ततः: thereafter
• ततः: अपादान (Apādāna/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अपादान/क्रमवाचक-अव्यय (ablatival/sequence adverb: from then/thereafter)

Speaker

Lord Shiva (inferred, Kotirudrasaṃhitā narrative context)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Characters & Entities

• Brahma
• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse highlights Shiva’s sovereign grace (anugraha): suffering in the embodied condition can arise and also be removed swiftly by the Lord’s will, especially in the life of one connected to Shiva through service and devotion.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Kotirudra contexts commonly emphasize Saguna Shiva’s compassionate intervention in devotees’ lives; Linga-worship and pilgrimage to Jyotirlingas are presented as concrete means by which Shiva’s grace can turn distress into relief.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is devoted service (sevā) supported by japa of the Panchakshara (“Om Namaḥ Śivāya”) and simple Shiva-upacharas (water offering, bilva leaves), seeking Shiva’s anugraha for the easing of affliction.