Shiva Purana — Kotirudra Samhita, Shloka 80

Śiva-nāma-sahasraka-kathana

The Recital/Teaching of the Thousand Names of Śiva

Devanagari script

पृषदश्वो नभोयोनिः सुप्रतीकस्तमिस्रहा । निदाघस्तपनो मेघभक्षः परपुरंजयः

Transliteration

pṛṣadaśvo nabhoyoniḥ supratīkastamisrahā | nidāghastapano meghabhakṣaḥ parapuraṃjayaḥ

Translation

Ngài là Pṛṣadaśva; là Thai tạng của bầu trời; là Đấng có hình tướng cát tường rực rỡ; là Đấng diệt bóng tối. Ngài là sức nóng thiêu đốt của mùa hạ, là Mặt Trời làm chín muôn vật; là Đấng nuốt mây; và là Đấng chinh phục các thành trì thù địch—Śiva, Chúa tể tối thượng, Đấng điều ngự các đại chủng và xua tan vô minh.

Word by Word

• पृषदश्वः: dappled-horsed; having spotted horses
• पृषदश्वः: Karta (कर्ता/Subject—नाम)
• Type: Noun
• Root: पृषद् (प्रातिपदिक) + अश्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (‘चित्त्र/बिन्दुयुक्तः अश्वः’)

• नभोयोनिः: source/origin of the sky
• नभोयोनिः: Karta (कर्ता/Subject—नाम)
• Type: Noun
• Root: नभस् (प्रातिपदिक) + योनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (‘नभसः योनिḥ’)

• सुप्रतीकः: good-formed; handsome
• सुप्रतीकः: Karta (कर्ता/Subject—विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु- (उपसर्ग/अव्यय) + प्रतीक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपसर्गपूर्वक-विशेषण

• तमिस्रहा: destroyer of darkness
• तमिस्रहा: Karta (कर्ता/Subject—नाम)
• Type: Noun
• Root: तमिस्र (प्रातिपदिक) + हा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (‘तमिस्रं हन्ति’)

• निदाघः: heat; summer-heat
• निदाघः: Karta (कर्ता/Subject—नाम)
• Type: Noun
• Root: निदाघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• तपनः: the heater; sun
• तपनः: Karta (कर्ता/Subject—नाम)
• Type: Noun
• Root: तपन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• मेघभक्षः: devourer of clouds
• मेघभक्षः: Karta (कर्ता/Subject—नाम)
• Type: Noun
• Root: मेघ (प्रातिपदिक) + भक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (‘मेघान् भक्षयति’)

• परपुरंजयः: conqueror of enemy cities
• परपुरंजयः: Karta (कर्ता/Subject—नाम)
• Type: Noun
• Root: पर (प्रातिपदिक) + पुर (प्रातिपदिक) + जय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (‘परं पुरं जयति’)

Speaker

Suta Goswami (narrating the Shiva Purana to the sages at Naimisharanya in the Kotirudra Samhita context)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Tripurāntaka

Mantra Metadata

Mantra: पृषदश्वो नभोयोनिः सुप्रतीकस्तमिस्रहा । निदाघस्तपनो मेघभक्षः परपुरंजयः

Type: stotra

Shakti Dimension

Role: liberating

Ritual Elements

Offering: dipa

Cosmic Context

Cosmic Event: Solar heat imagery (tapana, nidāgha) as cosmic illumination that consumes obscuration (tamas/clouds).

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse praises Śiva as the regulator of the cosmos (sky, heat, sun, clouds) and as the remover of inner darkness—symbolizing his grace that destroys avidyā (ignorance) and leads the soul toward liberation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

These epithets support Saguna-upāsanā: devotees worship the Liṅga while contemplating Śiva’s manifest powers as light, heat, and sovereign victory, which purify the mind and reveal the Lord who is beyond form.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Chant these names as nāma-japa along with the Pañcākṣarī (Om Namaḥ Śivāya), meditating on Śiva as the inner light (tamisrahā) that dispels mental darkness; this is especially fitting for Mahāśivarātri worship.