Shloka 23

गजाननपूजा तथा औपासन-होमविधिः

Worship of Gajānana and the Procedure of Aupāsana-Homa

Devanagari script

पठ्यमानैः पृथिव्यादिपुरुषांतं क्रमान्मुने । साज्येन चरुणा मौनी शिवपादाम्बुजं स्मरन्

Transliteration

paṭhyamānaiḥ pṛthivyādipuruṣāṃtaṃ kramānmune | sājyena caruṇā maunī śivapādāmbujaṃ smaran

Translation

Hỡi hiền triết, khi các bài tụng được đọc theo thứ lớp—từ nguyên lý Địa cho đến Puruṣa—người ấy nên giữ im lặng, nhiếp tâm bên trong, dâng lễ vật cơm chín (caru) trộn bơ ghee, đồng thời quán niệm đôi chân sen của Đức Śiva.

Word by Word

• पठ्यमानैः: by (texts) being recited
• पठ्यमानैः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Adjective
• Root: √पठ् (धातु) + यमान (कृदन्त, शानच्)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; वर्तमानकाले कर्मणि-प्रयोगे शानच्-प्रत्ययान्त (being recited)

• पृथिवी-आदि-पुरुष-अन्तम्: up to the Puruṣa (stage) beginning from Pṛthivī
• पृथिवी-आदि-पुरुष-अन्तम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + पुरुष (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; तत्पुरुषः (pṛthivyādi... antaḥ)

• क्रमात्: in sequence, gradually
• क्रमात्: क्रियाविशेषण (Adverbial qualifier)
• Type: Indeclinable
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावार्थे तृतीया/पञ्चमी-एकवचनरूपेण अव्ययवत् प्रयोगः; क्रियाविशेषण (in order/gradually)

• मुने: O sage
• मुने: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

• स-आज्येन: with ghee
• स-आज्येन: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्ग/सह-अर्थक) + आज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; अव्ययीभावः (sājyena = with ghee)

• चरुणा: with sacrificial porridge (caru)
• चरुणा: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: चरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन

• मौनी: the silent ascetic
• मौनी: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: मौनिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘vow of silence’ observer

• शिव-पाद-अम्बुजम्: Śiva’s lotus-feet
• शिव-पाद-अम्बुजम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक) + अम्बुज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (śivasya pādāmbujam)

• स्मरन्: remembering
• स्मरन्: कर्ता (Karta/Agent; participle)
• Type: Verb
• Root: √स्मृ (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकालिकः शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्तः; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; परस्मैपदी धातु; ‘remembering’ (participial, agreeing with मौनी)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Mantra Metadata

Type: rudram

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches that liberation-oriented worship is both ritual and inward: disciplined recitation through the cosmic principles (tattvas) is joined with silence and steady remembrance of Śiva’s lotus-feet, pointing the bound soul (paśu) toward the Lord (Pati) beyond bondage (pāśa).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The external act—offering caru with ghee during recitation—supports Saguna worship (formal pūjā), while the inner act—remembering Śiva’s lotus-feet—draws the mind into concentrated devotion that culminates in direct orientation to Śiva as the supreme reality worshipped in the Liṅga.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Perform ordered mantra/recitation, offer ghee-mixed caru as oblation, maintain mauna (silence), and practice dhyāna by continuously remembering Śiva’s lotus-feet—ideally alongside japa of the Pañcākṣarī (Om Namaḥ Śivāya) if prescribed in the surrounding context.