Shloka 80

प्रणवार्थ-शिवतत्त्व-निर्णयः

The Determination of Śiva as the Meaning of Praṇava

Devanagari script

अन्येद्युः प्रातरुत्थाय कृतनित्यक्रियस्सुधीः । उपोष्य क्षौरकर्मादि कक्षोपस्थविवर्जितम्

Transliteration

anyedyuḥ prātarutthāya kṛtanityakriyassudhīḥ | upoṣya kṣaurakarmādi kakṣopasthavivarjitam

Translation

Sang ngày hôm sau, người tín đồ trí tuệ nên dậy sớm, hoàn tất các nghi thức thanh tịnh hằng ngày và giữ chay. Người ấy cũng nên tránh cạo tóc và các việc chải chuốt tương tự, đồng thời tiết chế những khoái lạc liên quan đến vùng nách và bộ phận sinh dục—giữ thân nghiêm cẩn như một phần của lời nguyện phụng thờ Đức Śiva.

Word by Word

• अन्येद्युः: on the next day
• अन्येद्युः: Kāla (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्येद्युस् (प्रातिपदिक/अव्यय-शब्द)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• प्रातर्: in the morning
• प्रातर्: Kāla (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रातर् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb: in the morning)

• उत्थाय: having risen
• उत्थाय: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: उत्-√स्था (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वक्रिया; धातु: स्था (तिष्ठति) उपसर्ग: उत्

• कृत-नित्य-क्रियः: one who has performed the daily rites
• कृत-नित्य-क्रियः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ-धातोः क्त, कृदन्त-प्रातिपदिक) + नित्य (प्रातिपदिक) + क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कर्मधारय-प्राय: नित्याः क्रियाः; ताः कृताः यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सुधीः: the wise man
• सुधीः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुधी (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उपोष्य: having fasted
• उपोष्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: उप-√वस् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वक्रिया; धातु: वस् (उपवासे) उपसर्ग: उप

• क्षौर-कर्म-आदि: shaving and similar acts
• क्षौर-कर्म-आदि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षौर (प्रातिपदिक) + कर्म (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (क्षौरं कर्म; ‘etc.’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (समूह/कार्य-समुच्चय)

• कक्ष-उपस्थ-विवर्जितम्: excluding the armpits and groin
• कक्ष-उपस्थ-विवर्जितम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कक्ष (प्रातिपदिक) + उपस्थ (प्रातिपदिक) + विवर्जित (√वर्ज् क्त, कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कक्षे च उपस्थे च विवर्जितम् = ‘excluding armpits and groin’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (क्षौरकर्मादि इत्यस्य विशेषणम्)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Mahādeva

Jyotirlinga Context

Significance: Vrata-like bodily restraint (fasting, grooming/sexual restraint) disciplines the paśu and attenuates pāśa (bondage) through regulated conduct, preparing for Śiva-upāsanā and eventual anugraha.

Shakti Dimension

Role: liberating

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches that Śiva-worship is strengthened by śauca (purity), upavāsa (fasting), and indriya-nigraha (sense-restraint), reducing pasha-like bonds so the devotee becomes fit for devotion and inner stillness.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By prescribing disciplined preparation—early rising, daily rites, fasting, and restraint—the verse frames Linga/Saguṇa-Śiva worship as a vowed practice where the body and senses are aligned to offer steadiness, reverence, and single-pointed bhakti.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Observe a fast (upavāsa), avoid grooming like shaving for the vow-period, and keep brahmacarya/sense-restraint—supporting focused japa (especially the Pañcākṣarī) and calmness for Śiva-pūjā.