Shloka 62

प्रणवार्थ-शिवतत्त्व-निर्णयः

The Determination of Śiva as the Meaning of Praṇava

Devanagari script

पृथिवी ते पात्रमित्यादि कृत्वा तत्र व्यवस्थितान् । देवादींश्च चतुर्थ्यन्ताननूद्याक्षतसंयुतान्

Transliteration

pṛthivī te pātramityādi kṛtvā tatra vyavasthitān | devādīṃśca caturthyantānanūdyākṣatasaṃyutān

Translation

Sau khi cử hành nghi thức mở đầu bằng câu chú: “Đất là pháp khí của các Ngài”, ngay tại đó hành giả thỉnh mời chư Thiên v.v., xưng gọi theo cách dâng hiến (cách dữ), và dâng kèm akṣata—những hạt gạo nguyên vẹn.

Word by Word

• पृथिवी: (O) Earth
• पृथिवी: Vākya-aṅga (उक्तिपद/मन्त्रांश)
• Type: Noun
• Root: pṛthivī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; मन्त्रपद (as uttered)

• ते: your
• ते: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: tvad (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; ‘तव’

• पात्रम्: vessel
• पात्रम्: Vākya-aṅga (उक्तिपद/मन्त्रांश)
• Type: Noun
• Root: pātra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; मन्त्रपद (as uttered)

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
• Type: Indeclinable
• Root: iti (अव्यय)
• Form: अव्यय, उद्धरणसूचक (quotative)

• आदि: and so on
• आदि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ādi (प्रातिपदिक/अव्यय)
• Form: अव्ययप्राय (etc.), ‘आदिशब्दः’

• कृत्वा: having done/uttered
• कृत्वा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: √kṛ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Gerund/Absolutive), अर्थ: ‘कृत्वा/उच्चार्य’

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: tatra (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक

• व्यवस्थितान्: those who are stationed/arranged
• व्यवस्थितान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: vi-ava-√sthā (धातु) + व्यवस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त (past passive participle) ‘व्यवस्थित’, पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन; ‘स्थितान्/स्थित्वा’ (as object of anūdyā)

• देव-आदीन्: the gods and others
• देव-आदीन्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: deva (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (आदि-शब्देन सह), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘देवान् आदीन्’ = ‘देवप्रभृतीन्’

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयबोधक

• चतुर्थी-अन्तान्: (names) in the dative form
• चतुर्थी-अन्तान्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: caturthī (प्रातिपदिक) + anta (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; अर्थ: ‘चतुर्थ्यन्त-शब्दरूपेण’ (ending in dative)

• अनूद्य: having recited/uttered
• अनूद्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: anu-√vad (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Gerund/Absolutive), उपसर्ग: अनु-, अर्थ: ‘उच्चार्य/अनुवदित्वा’

• अक्षत-संयुतान्: accompanied with akṣata (rice grains)
• अक्षत-संयुतान्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: akṣata (प्रातिपदिक) + saṃyuta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; ‘अक्षतैः संयुत’ (endowed with unbroken rice); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Mantra Metadata

Mantra: pṛthivī te pātram ityādi

Ritual Elements

Offering: pushpa

Characters & Entities

• Devas

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It emphasizes that Shiva-worship is performed with orderly mantra-invocation and auspicious offerings; such disciplined devotion (bhakti supported by vidhi) purifies the worshipper and aligns the mind toward Pati (Shiva), the liberator.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The verse reflects formal pūjā steps—invoking divine presences and offering akṣata—commonly integrated into Linga worship, where Saguna Shiva is approached through mantra, upacāras, and sanctified materials as a means to realize Shiva’s grace.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Perform mantra-based invocation (āvāhana/anūcchāra) and offer akṣata as an auspicious upacāra; the practical takeaway is careful recitation with a focused mind while making simple, sattvic offerings.