Sama Veda — Uttarārcika, Mantra 3
Agni as Hotṛ and guardian of the sacrifice
स हि पुरू चिदोजसा विरुक्मता दीद्यानो भवति द्रुहन्तरः परशुर्न द्रुहन्तरः वीडु चिद्यस्य समृतौ श्रुवद्वनेव यत्स्थिरम् निष्षहमाणो यमते नायते धन्वासहा नायते
sa hi purū cidojasā virukmatā dīdyāno bhavati druhantaraḥ paraśurna druhantaraḥ vīḍu cidyasya samṛtau śruvadvaneva yatsthiram niṣṣahamāṇo yamate nāyate dhanvāsahā nāyate
sa hi purū cid oja1sā virukmatā dī2dyāno bhavati druhantaraḥ paraśu3rnā druhantaraḥ vīḍu cidyasya samṛtau śruvadvaneva yatsthiram niṣṣahamāṇo yamate nāyate dhanvāsahā nāyate
Quả thật, dù có nhiều kẻ (chống đối), nhờ uy lực của mình, rực cháy với ánh huy hoàng như vàng, người trở thành kẻ diệt trừ kẻ gây hại; như cầm rìu, người diệt trừ kẻ gây hại. Ngay cả đối thủ vững chắc trong cuộc giáp chiến cũng như bị đóng chặt, như cây đứng trong rừng; áp đảo, người kiềm giữ, khiến hắn không thể đến gần—không thể đến gần, dù nương sức cung tên cũng không thể đến gần.
saḥ | hi | purū | cit | ojasā | vi-rukmatā | dīdyānaḥ | bhavati | druhantaraḥ | paraśunā | druhantaraḥ | vīḍu | cit | yasya | samṛtau | śruvat-vanā | iva | yat | sthiram | niḥ-sahamāṇaḥ | yamate | na | āyate | dhanvā-sahā | na | āyate
Agneya Sāman (generic; precise tune requires śākhā-specific gāna mapping)
{ "prastava": "(stobha prelude establishing protective frame)", "udgitha": "sa hi purū cid ojasā ... bhavati druhantaraḥ", "pratihara": "paraśunā druhantaraḥ", "upadrava": "vīḍu cid yasya samṛtau ... yamate", "nidhana": "na āyate ... na āyate (final non-approach sealed)", "structure_notes": "The repeated ‘druhantaraḥ’ naturally supports call-response between udgātṛ and pratihartṛ; the double ‘na āyate’ functions as closing ‘banishment’ formula.", "singer_assignments": "Prastotṛ: prastāva; Udgātṛ: udgītha+upadrava; Pratihartṛ: pratihāra; all: nidhana on repeated ‘na āyate’." }
{ "gloss_summary": "‘Druhantara’ is Agni as remover of hostile impediments (rakṣas, śatrus, antarāyas) to the sacrifice; ‘paraśu’ is figurative—Agni’s sharp power that cuts obstacles; the ‘firm’ foe is immobilized like a tree; ‘na āyate’ indicates non-approach of obstruction.", "ritual_interpretation": "Used to secure the rite against interruption; aligns with protective functions of āhavanīya fire and stotra sound-field.", "theological_insight": "Agni’s brilliance is not decorative but functional: radiance itself is protective order (ṛta) that dissolves disorder.", "etymology_highlights": "druh- (to injure/plot) + antar (remove) → ‘one who removes injury’; paraśu as ‘cutter’ metaphor for tejas." }