Mantra 2
Agni as Hotṛ and guardian of the sacrifice
यजिष्ठं त्वा यजमाना हुवेम ज्येष्ठमङ्गिरसां विप्र मन्मभिर्विप्रेभिः परिज्मानमिव द्यां होतारं चर्षणीनाम् शोचिष्केशं वृषणं यमिमा विशः प्रावन्तु जूतये विशः
yajiṣṭhaṃ tvā yajamānā huvema jyeṣṭhamaṅgirasāṃ vipra manmabhirviprebhiḥ parijmānamiva dyāṃ hotāraṃ carṣaṇīnām śociṣkeśaṃ vṛṣaṇaṃ yamimā viśaḥ prāvantu jūtaye viśaḥ
yaji1ṣṭhaṃ tvā2 yajamānā huvema jye3ṣṭhamaṅgirasāṃ vipra manmabhirviprebhiḥ parijmānamiva dyāṃ hotāraṃ carṣaṇīnām śociṣkeśaṃ vṛṣaṇaṃ yamimā viśaḥ prāvantu jūtaye viśaḥ
Hỡi Đấng đáng được tế tự nhất, các tế chủ khẩn thỉnh Ngài—bậc tối thượng trong dòng Aṅgirasa, hỡi bậc minh triết—bằng những thánh ca của các hiền triết, bằng lời tụng của các vipra. Ngài là Hotṛ (tế quan xướng tụng) của các bộ tộc, bao trùm như bầu trời, đội mào lửa, mạnh mẽ như hùng ngưu. Nguyện các dân chúng nâng đỡ lễ tế này để được cứu hộ; nguyện các dân chúng nâng đỡ.
yajiṣṭham | tvā | yajamānāḥ | huvema | jyeṣṭham | aṅgirasām | vipra | manmabhiḥ | viprebhiḥ | parijmānam | iva | dyām | hotāram | carṣaṇīnām | śociṣ-keśam | vṛṣaṇam | yam | imāḥ | viśaḥ | prāvantu | jūtaye | viśaḥ
Agneya Sāman (generic; precise tune requires śākhā-specific gāna mapping)
{ "prastava": "(stobha prelude per tune; often sets communal pulse)", "udgitha": "yajiṣṭhaṃ tvā yajamānā huvema ... hotāraṃ carṣaṇīnām", "pratihara": "parijmānam iva dyām", "upadrava": "śociṣkeśaṃ vṛṣaṇaṃ yam imā viśaḥ", "nidhana": "prāvantu jūtaye viśaḥ (final ‘viśaḥ’ lengthened)", "structure_notes": "Repetition of ‘viśaḥ’ naturally suits nidhana, enabling chorus unison and ritual sealing.", "singer_assignments": "Prastotṛ: prastāva; Udgātṛ: udgītha+upadrava; Pratihartṛ: pratihāra; all: nidhana (esp. on ‘viśaḥ’)." }
{ "gloss_summary": "Agni is ‘jyeṣṭha among the Aṅgirases’—foremost priestly fire; ‘parijmānam iva dyām’ indicates pervasion (vyāpti) like heaven; ‘prāvantu’ is a blessing that the peoples promote/support the rite for aid.", "ritual_interpretation": "Appropriate where patron/community support is ritually invoked—ensuring resources, attention, and correct participation in Soma service.", "theological_insight": "Agni’s supremacy is genealogical and functional: as prime Aṅgirasa he authorizes and sanctifies priestly speech itself.", "etymology_highlights": "aṅgiras—priestly lineage name; yajiṣṭha as superlative of yaj- (‘worthy of worship’); parijmān from √jmā/‘to go around’ → ‘pervading’." }