Rig Veda 6.3.5: Mandala 6, Sukta 3, Mantra 5

Sukta 6.3

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya

Devata: Agni

Chandas: Trishtubh (probable; verify)

Samhita Patha (Devanagari)

स इदस्तेव प्रति धादसिष्यञ्छिशीत तेजोऽयसो न धाराम् । चित्रध्रजतिररतिर्यो अक्तोर्वेर्न द्रुषद्वा रघुपत्मजंहाः ॥

Transliteration

sá íd astéva práti dhād asiṣyáñ chīśīta téjo ayáso na dhā́rām | citrá-dhrajatir aratír yó aktór vér na dru-sádvā raghupátma-jaṃhāḥ ||

Translation

Ngài tự đặt mình như kẻ nhắm đích; mài sắc ngọn lửa của mình như lưỡi thép. Với chuyển động rực rỡ thành dòng sáng, không mệt mỏi; trong đêm Ngài đi như chim trên gỗ—cánh nhanh, chân lẹ, lao vút.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (स-आदेश) सर्वनाम-प्रातिपदिक

• इत्: indeed
• इत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: इद् (निपात) अव्यय

• अस्तेः: be / exist (for us)
• अस्तेः: —
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु) → अस्ति; ‘अस्तेः’ = 2nd sg. injunctive/imperative-like form in Vedic usage

• इव: as if / like
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव (उपमा-अव्यय)

• प्रति: towards / in response
• प्रति: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (उपसर्ग/अव्यय)

• धात्: he placed / set
• धात्: —
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)

• असिष्यन्: sword-like (keen)
• असिष्यन्: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Adjective/Participle
• Root: असि (प्रातिपदिक) + √अस्/√अस्?; वैदिक कृत्-रूप ‘असिष्यन्’ = ‘असि-इष्यन्’ (इष्यन् = इच्छन्/गच्छन्) → ‘तलवार-वत्/असि-समः’ (अर्थे: sword-like)

• अञ्छि: straight / sharply
• अञ्छि: —
• Type: Indeclinable/Adverb
• Root: अञ्च् (धातु) / अञ्चि- (वैदिक अव्यय/विशेषण) ‘अञ्छि’ = ‘सीधे/तीव्रं’

• शिशीत: has sharpened
• शिशीत: —
• Type: Verb
• Root: शी (धातु) / श्यै?; वैदिक ‘शिशीत’ = परस्मैपदम्, परिपूर्ण-रूप (perf.) ‘he has sharpened’

• तेजः: splendour / sharp blaze
• तेजः: कर्म
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)

• अयसः: of metal / iron
• अयसः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: अयस् (प्रातिपदिक)

• न: like
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (उपमा-अव्यय)

• धाराम्: edge / stream (blade-edge)
• धाराम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: धारा (प्रातिपदिक)

• चित्रध्रजतिः: he of bright banner/bright course
• चित्रध्रजतिः: कर्तृ
• Type: Noun/Adjective
• Root: चित्र- (विशेषण-प्रातिपदिक) + ध्रजति- (प्रातिपदिक; ‘ध्वज/केतु-गति/प्रकाश-गति’ अर्थे) समासः

• अरतिः: the charioteer / driver
• अरतिः: कर्तृ (अप्पोजिशन्)
• Type: Noun
• Root: अरति (प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अक्तोः: of the night / of dusk
• अक्तोः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: अक्ति (प्रातिपदिक) / अक्तु (प्रातिपदिक) ‘night/dusk’ वैदिक

• वेः: of the bird (swift one)
• वेः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: वि (प्रातिपदिक) / वे (वैदिक ‘bird’/‘wind’/‘weaver’ संदिग्ध); here taken as ‘वे’ = ‘पक्षिन्/विहग’

• न: like
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (उपमा-अव्यय)

• द्रुषत्: a rock / stone
• द्रुषत्: —
• Type: Noun
• Root: द्रुषद् (प्रातिपदिक) ‘stone/rock’

• वा: or / indeed
• वा: —
• Type: Indeclinable
• Root: वा (निपात)

• रघुपत्मजंहाः: swift-winged, swift-striding
• रघुपत्मजंहाः: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: रघु- (विशेषण) + पत्मन् (प्रातिपदिक ‘flight/soaring’) + जंह (प्रातिपदिक ‘stride/step’) बहुव्रीहिः