Rig Veda 3.30.10: Mandala 3, Sukta 30, Mantra 10

Sukta 3.30

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

अलातृणो वल इन्द्र व्रजो गोः पुरा हन्तोर्भयमानो व्यार । सुगान्पथो अकृणोन्निरजे गाः प्रावन्वाणीः पुरुहूतं धमन्तीः ॥

Transliteration

alā́tṛṇo válá indra vrajó góḥ purā́ hántor bháyamāno vyā̀r | sugā́n pátho akṛṇon nirájā gā́ḥ prá̄van vā́ṇīḥ puruhūtáṃ dhámantīḥ ||

Translation

Hỡi Indra, hang Vala—kẻ giam giữ các tia sáng—đã bị Ngài đập vỡ; trước mặt Đấng sát phạt, nó hoảng sợ mà tan rã. Ngài đã mở những nẻo đường tốt lành và lùa những Bò Ánh Sáng ra khỏi giam hãm tối tăm; các lời nói linh hứng (vāṇī) thổi như hơi thở mạnh, đưa Quyền Năng được khẩn cầu muôn lần tiến về phía trước.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अलातृणः: (O Indra,) the splitter/cleaver
• अलातृणः: विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी) — इन्द्रस्य
• Type: Adjective
• Root: अलातृण (प्रातिपदिक) < √तृ (तरणे/अतिक्रमे) + उपसर्ग आ- (वेदिक रूप) / अथवा अलातृण- (विशेषण-प्रातिपदिक, ‘भेदक/विदारक’)

• वलः: the enclosure/cave (Vala)
• वलः: कर्म (अकृणोः/अकृणोन् इत्यस्य) / विषयः
• Type: Noun
• Root: वल (प्रातिपदिक)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• व्रजः: the cattle-pen/enclosure
• व्रजः: कर्म/विषयः (अकृणोन्—‘made/opened the pen’)
• Type: Noun
• Root: व्रज (प्रातिपदिक)

• गोः: of the cattle
• गोः: सम्बन्ध (व्रजस्य) — ‘of the cow/cattle’
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• पुरा: formerly, before
• पुरा: अधिकारण (काल) / क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)

• हन्तोः: of the slayer
• हन्तोः: सम्बन्ध (भयमानस्य) — ‘of the slayer’
• Type: Noun
• Root: हन्तृ (प्रातिपदिक) < √हन् (हिंसागत्योः)

• भयमानः: fearing, being afraid
• भयमानः: कर्तृ (अन्तर्निहित) / विशेषण (इन्द्रस्य वा शत्रोः सन्दर्भे)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: √भी (भये) → भयमान (शतृ-प्रत्यय, वर्तमान कृदन्त)

• व्यार: apart, asunder, widely
• व्यार: क्रियाविशेषण (अकृणोन्/अलातृणः इत्यादि क्रियासम्बन्धे)
• Type: Indeclinable
• Root: वि + √ऋ (गत्यर्थ) / √अर् (गत्यर्थ) — वेदिक रूप ‘व्यार्’ (अव्यय/क्रियाविशेषण)

• सुगान्: easy (to go), good
• सुगान्: कर्म (अकृणोन्—‘made (them) easy’)
• Type: Adjective
• Root: सु- + ग (प्रातिपदिक) ‘ग’/‘गम्’ से ‘ग’ (गमन) → सुग (विशेषण)

• पथः: paths
• पथः: कर्म
• Type: Noun
• Root: पथ (प्रातिपदिक)

• अकृणोन्: he made, he fashioned
• अकृणोन्: क्रिया (मुख्य) — कर्ता: इन्द्रः
• Type: Verb
• Root: √कृ (करणे)

• निरजा: unhindered, freely
• निरजा: क्रियाविशेषण (अकृणोन्)
• Type: Indeclinable/Adjective (Vedic)
• Root: निर्- + अज (प्रातिपदिक) / अथवा ‘निरजा’ (अव्यय/विशेषण) ‘बिना अज/बिना बाधा’ (वेदिक प्रयोग)

• गाः: the cows
• गाः: कर्म (प्रावन्—‘drove forth the cows’)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• प्रावन्: he drove forth, he set forward
• प्रावन्: क्रिया (मुख्य) — कर्ता: इन्द्रः
• Type: Verb
• Root: प्र + √अव् (रक्षणे/गत्यर्थ)

• वाणीः: voices, songs
• वाणीः: कर्तृ (धमन्तीः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: वाणी (प्रातिपदिक)

• पुरुहूतम्: the much-invoked (Indra)
• पुरुहूतम्: कर्म (धमन्तीः—‘blowing/urging (Indra)’)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: पुरु-हूत (प्रातिपदिक) ‘बहुभिः आहूतः’

• धमन्तीः: blowing, urging on (praising)
• धमन्तीः: कर्तृ (वाणीः)
• Type: Participle (Verb-adjective)
• Root: √धम् (ध्माने/प्रेरणे) → धमन्ती (शतृ-प्रत्यय, वर्तमान कृदन्त)