Rig Veda 1.53.2 — Mandala 1, Sukta 53, Mantra 2

Sukta 1.53

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

दुरो अश्वस्य दुर इन्द्र गोरसि दुरो यवस्य वसुन इनस्पतिः । शिक्षानरः प्रदिवो अकामकर्शनः सखा सखिभ्यस्तमिदं गृणीमसि ॥

Transliteration

duró aśvásya durá índra góḥ asi duró yávasya vásuna ináspátiḥ | śikṣānáraḥ pradívo ákāma-karśanaḥ sakhā sákhibhyas tám idáṃ gṛṇīmasi ||

Translation

Hỡi Indra, ngài là cổng và lối qua của Ngựa—sức sống thúc đẩy; ngài là cổng của Bò—tia sáng của tri thức khai minh; ngài là cổng của lúa mạch (yava)—sự tăng trưởng nuôi dưỡng. Ngài là chủ tể thúc đẩy kho báu của hữu thể (vasu). Là bậc huấn luyện loài người, vươn đến từ cõi trời cao (pradiv), kẻ lôi kéo không vì dục vọng; là bạn của các bạn—chính ngài, chúng con ca tụng bằng lời tụng này.

Word by Word

• दुरः: door; gate
• दुरः: Karma
• Type: Noun
• Root: दुर् (प्रातिपदिक) / द्वार (अर्थ)

• अश्वस्य: of the horse
• अश्वस्य: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)

• दुरः: door
• दुरः: Karma
• Type: Noun
• Root: दुर् (प्रातिपदिक)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: Sambodhana
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• गोरसि: you are (the) door of the cow
• गोरसि: Sambandha (Genitive) + Kartā (of ‘असि’)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• असि: you are
• असि: (Copula)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• दुरः: door
• दुरः: Karma
• Type: Noun
• Root: दुर् (प्रातिपदिक)

• यवस्य: of barley
• यवस्य: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: यव (प्रातिपदिक)

• वसुनः: of wealth; of treasure
• वसुनः: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक)

• इनस्पतिः: lord of strength/wealth (epithet)
• इनस्पतिः: Kartā (of implied ‘असि’)
• Type: Noun (epithet)
• Root: इनस्-पति (प्रातिपदिक; इनस् ‘बल/समृद्धि/रस’ + पति)

• शिक्षानरः: the instructing/disciplining man (i.e., Indra as trainer)
• शिक्षानरः: Kartā (apposition to Indra)
• Type: Adjective/Participle (compound)
• Root: शिक्ष् (धातु) → शिक्षाण (कृदन्त) + नर (प्रातिपदिक)

• प्रदिवः: of the fore-heaven; of the lofty sky
• प्रदिवः: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: प्र + दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक ‘दिव्/द्यौ’)

• अकामकर्शनः: who drags/pulls (foes) against their will
• अकामकर्शनः: Kartā (apposition to Indra)
• Type: Adjective (compound)
• Root: कृष् (धातु ‘कर्षति’) + अ-काम (निषेध) (समास)

• सखा: friend
• सखा: Kartā (apposition)
• Type: Noun
• Root: सखि/सखा (प्रातिपदिक)

• सखिभ्यः: to the friends
• सखिभ्यः: Sampradāna (dative sense)
• Type: Noun
• Root: सखि (प्रातिपदिक)

• तम्: him
• तम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• इदम्: this
• इदम्: Karma (object of ‘गृणीमसि’ as ‘this (hymn)’)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम)

• गृणीमसि: we praise; we sing
• गृणीमसि: (Verb; kartā = वयम् implied)
• Type: Verb
• Root: गॄ/गृ (धातु; ‘to sing/praise’)