Shloka 44

इन्द्रजित्-वधः

The Slaying of Indrajit

Devanagari script

तामापततनींसम्प्रेक्ष्यसुमित्रानन्दवर्धनः ।।।।चिच्छेदनिशितैर्बाणैर्धशथापातयद्भुवि ।

Transliteration

tām āpatantīṃ samprekṣya sumitrānandavardhanaḥ | ciccheda niśitair bāṇair daśadhā pātayad bhuvi ||

Translation

Thấy ngọn lao lao vút đến, Lakṣmaṇa—niềm vui làm rạng rỡ lòng Sumitrā—liền dùng những mũi tên sắc bén chém nó thành mười mảnh, khiến rơi xuống đất.

Word by Word

• ताम्: that (weapon)
• ताम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; सर्वनाम

• आपतन्तीम्: falling/coming towards
• आपतन्तीम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आ + पत् (धातु) → आपतन्ती (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; वर्तमानकृदन्तः (शतृ/Present participle)

• सम्प्रेक्ष्य: having observed
• सम्प्रेक्ष्य: पूर्वकाल (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् + प्र + ईक्ष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (Gerund/Absolutive)

• सुमित्रानन्दवर्धनः: Lakshmana, increaser of Sumitra’s joy
• सुमित्रानन्दवर्धनः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुमित्रा + आनन्द + वर्धन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः: सुमित्रायाः आनन्दस्य वर्धनः (Lakshmana)

• चिच्छेद: cut / split
• चिच्छेद: क्रिया (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: छिद् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• निशितैः: with sharp
• निशितैः: करण (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: निशित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), बहुवचनम्

• बाणैः: arrows
• बाणैः: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: बाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• दशधा: into ten parts
• दशधा: क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: दशधा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; प्रकारवाचक (adverb of manner)

• पातयत्: caused to fall
• पातयत्: क्रिया (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु) + णिच् (causative)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; णिजन्त (causative)

• भुवि: on the ground
• भुवि: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक: भूमि)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्

Context

Observing the javelin coming towards him, Lakshmana, the delight of Raghus and enhancer of Sumithra's joy, split it into ten pieces, which had fallen on the ground.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Sumitrā
• arrows

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Protection of the righteous side through skill and vigilance: Lakṣmaṇa embodies disciplined strength used defensively—neutralizing danger without panic.

What is the narrative situation?

Indrajit’s hurled javelin is intercepted mid-flight by Lakṣmaṇa, who fragments it before it can strike.

Which character virtue is emphasized?

Alertness and mastery (samyak-prayoga): precise, controlled use of force in a crisis.