Shloka 13

इन्द्रजित्-वधः

The Slaying of Indrajit

Devanagari script

ततोरथस्थमालोक्यसौमत्रीरावणात्मजम् ।वानराश्चमहावीर्याराक्षसश्चविभीषणः ।।।।विस्मयंपरमंजग्मुर्लाघवात्तस्यधीमतः ।

Transliteration

tato ratha-stham ālokya saumitri rāvaṇātmajam |

vānarāś ca mahā-vīryā rākṣasaś ca vibhīṣaṇaḥ ||

vismayaṃ paramaṃ jagmur lāghavāt tasya dhīmataḥ ||

Translation

Bấy giờ, trông thấy con của Rāvaṇa ngồi trên chiến xa, Lakṣmaṇa, các vānara đại dũng, và rākṣasa Vibhīṣaṇa đều vô cùng kinh ngạc trước sự mau lẹ và tài nghệ linh hoạt của vị chiến sĩ trí tuệ ấy.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; काल/अनन्तरार्थक (then/thereupon)

• रथस्थम्: seated in the chariot
• रथस्थम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: रथ-स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (Masculine, Accusative singular); सप्तमी-तत्पुरुषः (रथे स्थितः)

• आलोक्य: having seen
• आलोक्य: क्रियाविशेषण (Adverbial to main verb)
• Type: Verb
• Root: आ-लोक् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund), पूर्वकालिक (having seen)

• सौमित्रिः: Saumitri (Lakshmana)
• सौमित्रिः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: सौमित्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (Masculine, Nominative singular), नाम

• रावणात्मजम्: Ravana's son (Indrajit)
• रावणात्मजम्: कर्म (Karma/Object of seeing)
• Type: Noun
• Root: रावण-आत्मज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (Masculine, Accusative singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (रावणस्य आत्मजः)

• वानराः: the Vanaras
• वानराः: कर्ता (Karta/Co-subject)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम् (Masculine, Nominative plural)

• च: and
• च: समुच्चय (Coordinator)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• महावीर्याः: of great valor
• महावीर्याः: कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: महā-वीर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम् (Masculine, Nominative plural); वानराः इति विशेषणम्

• राक्षसः: the Rakshasa
• राक्षसः: कर्ता (Karta/Co-subject)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (Masculine, Nominative singular)

• च: and
• च: समुच्चय (Coordinator)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• विभीषणः: Vibhishana
• विभीषणः: कर्ता (Karta/Co-subject)
• Type: Noun
• Root: विभीषण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् (Masculine, Nominative singular), नाम

• विस्मयम्: astonishment
• विस्मयम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: विस्मय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (Masculine, Accusative singular)

• परमम्: great / extreme
• परमम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (Masculine, Accusative singular); विस्मयम् इति विशेषणम्

• जग्मुः: experienced / reached
• जग्मुः: क्रिया (Main action)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम् (3rd pl)

• लाघवात्: due to (his) swiftness/skill
• लाघवात्: हेतु (Hetu/Cause)
• Type: Noun
• Root: लाघव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे पञ्चमी-एकवचनम् (Neuter, Ablative singular); हेत्वर्थे (as cause)

• तस्य: of him / his
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी-एकवचनम् (Masculine, Genitive singular)

• धीमतः: wise / intelligent
• धीमतः: सम्बन्ध-विशेषण (Qualifier in genitive)
• Type: Adjective
• Root: धीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी-एकवचनम् (Masculine, Genitive singular); तस्य इति विशेषणम्

Context

Seeing Indrajith seated in the chariot, great hero Lakshmana as well as the Vanaras and Vibheeshana wondered how easily he went and returned.

Characters & Entities

• Lakshmana (Saumitri)
• Indrajit (Ravana’s son)
• Vanaras
• Vibhishana

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here involves discernment: even an adversary’s excellence is acknowledged truthfully, separating objective assessment from moral endorsement.

What is the narrative situation?

The allied forces observe Indrajit in his chariot and marvel at his extraordinary speed and skill in maneuvering.

Which character virtue is emphasized?

Lakshmana and the allies show clear-sightedness and satya (truthfulness) in recognizing the enemy’s capability without fear-driven distortion.