Shloka 27

न्यग्रोध

प्रवेश-निवारणम् (Preventing Indrajit’s Banyan-Tree Rite) / Indrajit Confronts Vibhishana

Devanagari script

अतिमाननी च बालश्चदुर्विनीतश्चराक्षस ।बद्धस्त्वंकालपाशेनब्रूहिमांयद्यदिच्छसि ।।6.87.27।।

Transliteration

atimānī ca bālaś ca durvinītaś ca rākṣasa | baddhas tvaṃ kāla-pāśena brūhi māṃ yadyad icchasi || 6.87.27 ||

Translation

Hỡi rākṣasa, ngươi kiêu mạn, trẻ dại và vô kỷ luật; ngươi đã bị trói bởi thòng lọng của Tử Thần. Muốn nói gì thì cứ nói với ta.

Word by Word

• अतिमाननी: over-proud
• अतिमाननी: सम्बोधन (address)
• Type: Adjective
• Root: अतिमानिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्—‘over-proud’ (vocative sense in address)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• बालः: childish
• बालः: सम्बोधन
• Type: Adjective
• Root: बाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्—‘childish/immature’ (address)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• दुर्विनीतः: ill-disciplined
• दुर्विनीतः: सम्बोधन
• Type: Adjective
• Root: दुर्विनीत (प्रातिपदिक; दुर् + विनीत)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्—‘ill-disciplined’ (address)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• राक्षस: O Rakshasa
• राक्षस: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन; ‘O Rakshasa’

• बद्धः: bound
• बद्धः: कर्मणि-भाव (predicate participle)
• Type: Verb
• Root: बन्ध् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्यय (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘bound’

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्ता/विषय
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘you’

• कालपाशेन: by Death’s noose
• कालपाशेन: करण (instrument)
• Type: Noun
• Root: कालपाश (प्रातिपदिक: काल + पाश)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; ‘by the noose of Death/Time’

• ब्रूहि: tell
• ब्रूहि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; ‘say/tell’

• माम्: to me
• माम्: सम्प्रदान/कर्म (recipient/object)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘me’

• यत्: whatever
• यत्: प्रकार/विषय-निर्देश
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: यद्-शब्दः, अव्ययीभावे पुनरुक्तिः ‘यत् यत्’ = ‘whatever’; here first member

• यत्: whatever
• यत्: प्रकार/विषय-निर्देश
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: यत् यत् (correlative) second member

• इच्छसि: you wish
• इच्छसि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: इष् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन; ‘you wish/desire’

Context

"Mighty son of Ravana having offered oblations for all beings he comes to the battlefield. (Said Vibheeshana)"

Characters & Entities

• Vibhīṣaṇa
• Indrajit
• Kāla (Death/time as cosmic force)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Adharma rooted in pride and indiscipline leads inevitably to accountability; dharma speaks truth about consequences even when it is harsh.

What is the narrative situation?

Vibhīṣaṇa rebukes Indrajit’s character and declares him destined for death, yet allows him to speak—an open challenge before combat.

Which character virtue is emphasized?

Fearless truth-speaking (satya-vākya) and moral firmness—Vibhīṣaṇa does not soften reality to appease power.