Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 73, Shloka 65

इन्द्रजितः ब्रह्मास्त्र-यागः तथा वानरसेनाविध्वंसः

Indrajit’s Brahmastra Rite and the Crushing of the Vanara Host

Devanagari script

हनूमन्तं च सुग्रीवमङ्गदंगन्धमादनम् ।जाम्बवन्तंसुषेणं च वेगदर्शिनमेव च ।।6.73.62।।मैन्दं च द्विविदंनीलंगवाक्षंगजगोमुभौ ।केसरिंहरिलोमानंविद्युद्धंष्ट्रं च वानरम् ।।6.73.63।।सूर्याननंज्योतिमुखंतथादधिमुखंहरिम् ।पावकाक्षनळंचैवकुमुदंचैववानरम् ।।6.73.64।।प्रसैश्शूलैश्शितैर्बाणैरिन्द्रजिन्मन्त्रसम्हितैः ।विव्याधहरिशार्दूलान् सर्वांस्तान्राक्षसोत्तमः ।।6.73.65।।

Transliteration

prasaiḥ śūlaiḥ śitair bāṇair indrajit-mantrasaṃhitaiḥ |

vivyādha hariśārdūlān sarvāṃs tān rākṣasottamaḥ ||

Translation

Bấy giờ Indrajit, bậc tối thượng trong loài La-sát, dùng lao, đinh ba và những mũi tên sắc bén được thần chú gia trì, đâm xuyên tất cả các “hổ tướng” giữa đoàn quân Vānara.

Word by Word

• प्रासैः: with lances
• प्रासैः: करण (Instrument)
• Type: Noun
• Root: प्रास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (करणे), बहुवचनम्; instrumental plural (by/with lances)

• शूलैः: with tridents
• शूलैः: करण (Instrument)
• Type: Noun
• Root: शूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (करणे), बहुवचनम्; instrumental plural (with tridents/spears)

• शितैः: with sharp
• शितैः: करण (Instrument)
• Type: Adjective
• Root: शित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (बाणैः इत्यस्य); instrumental plural (with sharp [ones])

• बाणैः: with arrows
• बाणैः: करण (Instrument)
• Type: Noun
• Root: बाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (करणे), बहुवचनम्; instrumental plural (with arrows)

• इन्द्रजित्: Indrajit
• इन्द्रजित्: कर्ता (Agent)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र + जित् (प्रातिपदिक; √जि धातु-जन्यः)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (कर्ता), एकवचनम्; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (इन्द्रं जयति इति/इन्द्रस्य जिता इति नाम); nominative singular (Indrajit)

• मन्त्रसंहितैः: charged/empowered with mantras
• मन्त्रसंहितैः: करण (Instrument)
• Type: Adjective
• Root: मन्त्र + संहित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (प्रासैः/शूलैः/बाणैः इत्यादीनाम्); समासः तत्पुरुषः (मन्त्रैः संहिताः = mantras-charged); instrumental plural

• विव्याध: pierced
• विव्याध: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: √व्यध् (धातु) + वि- (उपसर्ग)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्शभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्; finite verb (he pierced)

• हरिशार्दूलान्: the tiger-like monkeys (chief vanaras)
• हरिशार्दूलान्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: हरि + शार्दूल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), बहुवचनम्; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (हरीणां शार्दूलाः = tigers among monkeys); accusative plural

• सर्वान्: all
• सर्वान्: कर्म (Object) (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (तान्/हरिशार्दूलान्); accusative plural (all)

• तान्: those (them)
• तान्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; सर्वनाम; accusative plural (those/them)

• राक्षसोत्तमः: the foremost of rakshasas
• राक्षसोत्तमः: कर्ता (Agent) (इन्द्रजित् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: राक्षस + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (कर्ता), एकवचनम्; समासः कर्मधारयः (उत्तमः राक्षसः = foremost rakshasa); nominative singular

Context

Indrajith, the foremost of the Rakshasas, with lances, tridents, sharp arrows charged with mantras pierced at all the tigers among Vanaras --Hanuman, Sugriva, Angada, Gandhamadanam, Jambavantha, Sushena, Vegadarsi, Mainda, Dwivida, Neela, Gavaksha, Vidyuuhamshtra, and monkeys Suryanana, Jyothimukha, Dadhimukha, Pavaksha, and also Nala, Kumuda.

Characters & Entities

• Indrajit
• Bāṇa (arrows)
• Prāsa (lances)
• Śūla (trident)
• Mantra (weapon-empowerment)
• Vānara leaders (collective)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It contrasts power with righteousness: mantra-empowered weapons can overwhelm bodies, but dharma evaluates intent and cause—strength alone does not confer moral legitimacy.

What is the narrative situation?

Indrajit intensifies the attack using multiple weapons, wounding the principal vānara champions.

Which character virtue is emphasized?

Endurance (kṣānti) and steadfast alliance: the vānara warriors, though grievously struck, embody perseverance for a just objective.