Shloka 40

अतिकायवधः

The Slaying of Atikāya

Devanagari script

तेषांवृक्षांश्चशैलांश्चशरैःकाञ्चनभूषणैः ।अतिकायोमहातेजाश्चिच्छेदास्त्रविदांवरः ।।।।

Transliteration

teṣāṃ vṛkṣāṃś ca śailāṃś ca śaraiḥ kāñcana-bhūṣaṇaiḥ | atikāyo mahā-tejāś ciccheda astravidāṃ varaḥ || 6.71.40 ||

Translation

Atikāya, uy lực rạng ngời, bậc nhất trong hàng thông đạt binh khí, đã dùng những mũi tên trang sức vàng mà chém nát cây và đá núi họ ném tới.

Word by Word

• तान्: them
• तान्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• एव: indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (particle: ‘indeed/just’)

• सर्वान्: all
• सर्वान्: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (हरीन्)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• हरीन्: monkeys
• हरीन्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन

• शरैः: with arrows
• शरैः: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन

• सर्वायसैः: all-iron
• सर्वायसैः: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + आयस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; कर्मधारयः ‘सर्वम् आयसम्’ = wholly iron

• बली: powerful
• बली: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: बलिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (सः)

• विव्याथ: pierced
• विव्याथ: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: वि-√व्यध्/√व्यध् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• अभिमुखः: facing (them)
• अभिमुखः: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अभिमुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (सः/भीमकायः)

• सङ्ख्ये: in battle
• सङ्ख्ये: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: सङ्ख्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; ‘सङ्ख्या’ युद्धे (battle)

• भीमकायः: of terrible body
• भीमकायः: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: भीम + काय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः ‘भीमः कायः यस्य’

• निशाचरः: night-ranger (Rakshasa)
• निशाचरः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: निशा + चर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘निशायां चरति’ = night-roamer

Context

Atikaya, endowed with extraordinary energy, efficient in the use of weapons, shattered the trees and rocks hurled by the Vanaras with his arrows adorned with gold.

Characters & Entities

• Atikāya
• Vānara (implied by context: they hurl trees/rocks)
• Śara (arrows)
• Vṛkṣa (trees)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in war includes disciplined skill and effectiveness; the verse highlights trained mastery (astravidyā) as a form of ordered power—yet the epic still distinguishes skill from righteousness.

What is the narrative situation?

Atikāya counters the Vānaras’ improvised weapons (trees and rocks) by cutting them apart mid-assault with his arrows.

Which character virtue is emphasized?

Technical excellence and composure in combat—Atikāya’s mastery of weapons and decisive execution.