Shloka 67

त्रिशिरा-प्रबोधनम् तथा नरान्तक-वधः

Trisira’s Counsel and the Slaying of Naranthaka

Devanagari script

स वानरान् सप्तशतानिवीरःप्रासेनदीप्तेनन्वििर्बिभेद ।एकःक्षणेनेन्द्ररिपुर्महात्माजघानसैन्यंहरिपुङ्गवानाम् ।।।।

Transliteration

sa vānarān sapta-śatāni vīraḥ prāsena dīptena nirbibhēda | ekaḥ kṣaṇenendra-ripur mahātmā jaghāna sainyaṃ hari-puṅgavānām ||

Translation

Bấy giờ vị dũng tướng Narāntaka, kẻ thù của Indra, dùng ngọn lao rực lửa mà đâm xuyên bảy trăm Vānara; chỉ trong một sát-na, bậc đại hùng ấy đã quật ngã đạo quân của những thủ lĩnh khỉ tối thượng.

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वानरान्: vanaras
• वानरान्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: vānara (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• सप्तशतानि: seven hundreds (seven hundred)
• सप्तशतानि: कर्म (Karma; quantifier)
• Type: Noun
• Root: sapta-śata (प्रातिपदिक; components: sapta + śata)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; द्विगु-समास (numeral compound)

• वीरः: hero
• वीरः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: vīra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तृपदस्य विशेषणभावः

• प्रासेन: with a spear
• प्रासेन: करण (Karaṇa/instrument)
• Type: Noun
• Root: prāsa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्ति (instrumental/3rd), एकवचन

• दीप्तेन: blazing
• दीप्तेन: करण (Karaṇa; qualifier)
• Type: Adjective
• Root: dīpta (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् to प्रासेन

• अनु: repeatedly / along
• अनु: क्रियाविशेषण (adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: anu (अव्यय)
• Form: उपसर्गसदृश-अव्यय (preverbial particle)

• निर्बिभेद: pierced / split
• निर्बिभेद: क्रिया (predicate)
• Type: Verb
• Root: nir√bhid (धातु)
• Form: लङ्/परस्मैपद (imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन

• एकः: alone
• एकः: कर्ता (Karta; qualifier)
• Type: Adjective
• Root: eka (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् to (सः/इन्द्ररिपुः)

• क्षणेन: in a moment
• क्षणेन: करण (Karaṇa; time-measure)
• Type: Noun
• Root: kṣaṇa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; कालवाचक-करण (instrument of time)

• इन्द्ररिपुः: enemy of Indra
• इन्द्ररिपुः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: indra-ripu (प्रातिपदिक; components: indra + ripu)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: इन्द्रस्य रिपुः

• महात्मा: great-souled one
• महात्मा: कर्ता (Karta; apposition)
• Type: Noun
• Root: mahā-ātman (प्रातिपदिक; components: mahā + ātman)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय: महान् आत्मा यस्य

• जघान: slew / struck down
• जघान: क्रिया (predicate)
• Type: Verb
• Root: √han (धातु)
• Form: लिट्/परस्मैपद (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन

• सैन्यम्: army
• सैन्यम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: sainya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• हरिपुङ्गवानाम्: of the foremost monkeys
• हरिपुङ्गवानाम्: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: hari-puṅgava (प्रातिपदिक; components: hari + puṅgava)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्ति (genitive/6th), बहुवचन; तत्पुरुष: हरीणां पुङ्गवाः

Context

Great hero (Naranthaka) single handed persistently destroyed seven hundred Vanaras with his glowing spear. In that way the enemy of Indra shattered Vanara army and monkey leaders.

Characters & Entities

• Narāntaka
• Indra
• Vānara
• prāsa (spear)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in war includes recognizing the cost of conflict; the narrative underscores urgency to restrain destructive power when it threatens the righteous side.

What is the narrative situation?

Narāntaka wreaks heavy damage on the Vānara forces with his spear.

Which character virtue is emphasized?

On the dharmic side, endurance under sudden loss; on the antagonist’s side, formidable martial prowess.