Shloka 23

त्रिशिरा-प्रबोधनम् तथा नरान्तक-वधः

Trisira’s Counsel and the Slaying of Naranthaka

Devanagari script

त्रिशिरारथमास्थायविरराजधनुर्धरः ।सविद्युदुल्कश्शैलाग्रेस्सेन्द्रइवाम्बुदः ।।।।

Transliteration

triśirā ratham āsthāya virarāja dhanurdharaḥ |

sa-vidyud-ulkaḥ śailāgre sendra ivāmbudaḥ ||

Translation

Ngồi trên chiến xa, Trīśiras—bậc cung thủ—bừng rực chói lòa, như áng mây trên đỉnh núi, mang sấm chớp và sao băng, tựa có Đế Thích (Indra) ngự trong đó.

Word by Word

• त्रिशिराः: Trishira
• त्रिशिराः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: त्रिशिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• रथम्: chariot
• रथम्: कर्म (Karma/Object of ‘आस्थाय’)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• आस्थाय: having mounted
• आस्थाय: क्रियाविशेषण (Kriyāviśeṣaṇa/Adverbial)
• Type: Verb
• Root: आ+√स्था (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव

• विरराज: shone brilliantly
• विरराज: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: वि+√राज् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• धनुर्धरः: bow-bearer
• धनुर्धरः: समानााधिकरण (Apposition to subject)
• Type: Noun
• Root: धनुस् + धर (प्रातिपदिक; √धृ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (धनुः धरति)

• सविद्युदुल्कः: with lightning and meteors
• सविद्युदुल्कः: विशेषण (Adjectival modifier)
• Type: Adjective
• Root: स + विद्युत् + उल्का (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुव्रीहि (विद्युत्-उल्काभ्यां सहितः) qualifying ‘अम्बुदः’ (cloud)

• शैलाग्रे: on a mountain peak
• शैलाग्रे: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: शैल + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुष (शैलस्य अग्रे)

• सेन्द्रः: with Indra
• सेन्द्रः: विशेषण (Adjectival modifier)
• Type: Adjective
• Root: स + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुव्रीहि (इन्द्रेण सहितः) qualifying implied ‘अम्बुदः’

• इव: like
• इव: उपमा (Simile marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय

• अम्बुदः: a cloud
• अम्बुदः: उपमेय (Upameya; predicate simile)
• Type: Noun
• Root: अम्बुद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; उपमेय (thing compared)

Context

Wielding a bow and sitting like a leader in the chariot Trisira shone as if attended by lightning, meteors, light, and rainbows.

Characters & Entities

• Triśiras
• Indra
• Mountain peak (śailāgra)
• Lightning (vidyut)
• Meteors (ulka)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse uses awe-inspiring imagery to depict power; ethically, the Ramayana warns that such tejas, if aligned to adharma, becomes destructive and short-lived.

What is the narrative situation?

Triśiras is portrayed at the moment of battle-readiness, radiating a terrifying grandeur.

Which character virtue is emphasized?

Tejas and śaurya (battle splendor and valor), expressed through poetic simile.