Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 63, Shloka 29

कुम्भकर्णोपदेशः

Kumbhakarna’s Counsel and War-Boast to Ravana

Devanagari script

अतीवहिसमालक्ष्यभ्रातरंक्षुभितेन्द्रियम् ।।6.63.29।।कुम्भकर्णश्शनैर्वाक्यंबभाषेपरिसान्त्वयन् ।

Transliteration

atīva hi samālakṣya bhrātaraṃ kṣubhitendriyam || 6.63.29 || kumbhakarṇaḥ śanair vākyaṃ babhāṣe parisāntvayan |

Translation

Nhận ra anh mình tâm thần xao động dữ dội, Kumbhakarṇa—muốn an ủi—đã nhẹ nhàng cất lời, thong thả mà dịu dàng.

Word by Word

• अतीव: very
• अतीव: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अतीव (अव्यय)
• Form: परिमाण/तीव्रतावाचक-अव्यय (very)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (indeed/for)

• समालक्ष्य: having observed
• समालक्ष्य: Purvakala (पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: सम्+आ√लक्ष् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त्वा/ल्यप्-अर्थ, absolutive); having observed/considered

• भ्रातरम्: brother
• भ्रातरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• क्षुभितेन्द्रियम्: with agitated senses
• क्षुभितेन्द्रियम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षुभितेन्द्रिय (प्रातिपदिक: क्षुभित + इन्द्रिय)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; agrees with भ्रातरम्; समासः कर्मधारय/तत्पुरुष (क्षुभितानि इन्द्रियाणि यस्य)

• कुम्भकर्णः: Kumbhakarna
• कुम्भकर्णः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुम्भकर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; proper noun

• शनैः: slowly
• शनैः: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: शनैः (अव्यय)
• Form: रीतिवाचक-अव्यय (slowly)

• वाक्यम्: words
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• बभाषे: spoke
• बभाषे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भाष् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; spoke

• परिसान्त्वयन्: consoling
• परिसान्त्वयन्: Karta (कर्ता: concomitant action)
• Type: Verb
• Root: परि√सान्त्व् (धातु)
• Form: कृदन्त (शतृ, present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; consoling

Context

Sensing that Ravana is disturbed very much, Kumbhakarna taking hold of the brother and consoling him slowly said these words.

Characters & Entities

• Kumbhakarṇa
• Rāvaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in family life includes compassionate correction: calming a disturbed mind is a prerequisite for truthful and beneficial counsel.

What is the narrative situation?

Kumbhakarṇa perceives Rāvaṇa’s agitation and prepares to advise him in a soothing manner.

Which character virtue is emphasized?

Empathy and steadiness—recognizing emotional turmoil and responding supportively.