Shloka 27

धूम्राक्षप्रेषणम्

The Dispatch of Dhūmrākṣa

Devanagari script

रथैःकवचिनस्त्वन्येध्वजैश्चसमलङ्कृतैः ।सुवर्णजालविहितैःखरैश्चविविधाननैः ।।6.51.26।।हयैःपरमशीघ्रैश्चगजैश्चैवमदोत्कटैः ।निर्ययुर्नैरृतव्याघ्राव्याघ्राइवदुरासदाः ।।6.51.27।।

Transliteration

sa niryāto mahā-vīryo dhūmrākṣo rākṣasair vṛtaḥ |

prahasan paścima-dvāraṃ hanumān yatra yūthapaḥ ||6.51.29||

Translation

Bấy giờ Dhūmrākṣa, bậc đại dũng, được bầy Rākṣasa vây quanh, vừa cười vừa tiến về cửa phía tây—nơi Hanumān, thủ lĩnh loài Vānara, đang trấn giữ.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• निर्यातः: having set out
• निर्यातः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: निर्+या (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘gone out/set forth’

• महावीर्यः: of great valor
• महावीर्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + वीर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (महत् वीर्यं यस्य)

• धूम्राक्षः: Dhumraksha
• धूम्राक्षः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धूम्राक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• राक्षसैः: by/with rakshasas
• राक्षसैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• वृतः: surrounded
• वृतः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वृ (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘surrounded’

• प्रहसन्: laughing
• प्रहसन्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्र+हस् (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ), प्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग; ‘laughing’

• पश्चिम-द्वारम्: the western gate
• पश्चिम-द्वारम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पश्चिम (प्रातिपदिक) + द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (पश्चिमं द्वारम्)

• हनुमान्: Hanuman
• हनुमान्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हनुमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• यत्र: where
• यत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (relative adverb: where)

• यूथपः: troop-leader
• यूथपः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यूथप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Context

And others collected together holding shields, fearless like tigers, frightful in appearance, mounted on fast horses, chariots yoked to donkeys of different kinds covered with gold mesh, on maddened elephants Set out.

Characters & Entities

• Dhūmrākṣa
• Hanumān
• Western gate (paścima-dvāra)
• Rākṣasas

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse contrasts arrogance (mocking laughter before battle) with steadfast duty (Hanumān guarding his post); dharma favors vigilant protection and humility over pride.

What is the narrative situation?

Dhumrākṣa leads a sortie toward the western gate of Laṅkā, where Hanumān is stationed.

Which character virtue is emphasized?

Hanumān’s vigilance and steadfast responsibility as a commander (yūthapa), implicitly set against Dhumrākṣa’s overconfidence.