Shloka 34

द्वन्द्वयुद्धप्रवृत्तिः

Dvandva-Yuddha: The Onset of Single Combats

Devanagari script

विद्युन्मालीरथस्थस्तुशरैःकाञ्चनभूषणैः ।सुषेणंताडयामासननादचमुहुर्मुहुः ।।6.43.34।।

Transliteration

vidyunmālī rathasthas tu śaraiḥ kāñcanabhūṣaṇaiḥ | suṣeṇaṃ tāḍayāmāsa nanāda ca muhur muhuḥ ||6.43.34||

Translation

Vidyunmālī đứng trên chiến xa, dùng những mũi tên điểm trang vàng ròng liên tiếp bắn đánh Suṣeṇa, và hết lần này đến lần khác gầm vang dữ dội.

Word by Word

• विद्युन्माली: Vidyunmālī
• विद्युन्माली: कर्ता (कर्ता / Agent)
• Type: Noun
• Root: विद्युन्मालिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहिः = 'विद्युत्-माला यस्य सः' (one who has a garland like lightning)

• रथ-स्थः: standing in the chariot
• रथ-स्थः: कर्तृ-विशेषण (qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: रथ (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (सप्तमी-तत्पुरुष) = 'रथे स्थितः'

• तु: indeed / but
• तु: सम्बन्ध/निपात (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात (particle: but/indeed)

• शरैः: with arrows
• शरैः: करण (Instrument)
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन

• काञ्चन-भूषणैः: adorned with golden ornaments
• काञ्चन-भूषणैः: करण (Instrument)
• Type: Adjective
• Root: काञ्चन (प्रातिपदिक) + भूषण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; तत्पुरुषः = 'काञ्चनस्य भूषणानि' (golden ornaments)

• सुषेणम्: Suṣeṇa
• सुषेणम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: सुषेण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• ताडयामास: struck / beat
• ताडयामास: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: ताड् (धातु)
• Form: लिट्-प्रयोगवत् परिप्रास (periphrastic perfect-like past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; causative sense not intended here; 'आमास' सहायक-क्रिया

• ननाद: roared
• ननाद: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: नद् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

• च: and
• च: सम्बन्ध/निपात
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction: and)

• मुहुः: again
• मुहुः: क्रियाविशेषण (adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: मुहुस् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• मुहुः: again and again
• मुहुः: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: मुहुस् (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरुक्ति द्वारा आवृत्तिः (reduplication for emphasis)

Context

Vidyunmali mounting the chariot started releasing arrows covered with gold at Sushena and roared.

Characters & Entities

• Vidyunmālī
• Suṣeṇa
• chariot

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse contrasts outer display with inner righteousness: gold-adorned weapons and roaring intimidation do not establish dharma; moral legitimacy depends on the cause and conduct.

What is the narrative situation?

Vidyunmālī attacks Suṣeṇa from his chariot, shooting ornate arrows and attempting to dominate through noise and spectacle.

Which character virtue is emphasized?

For Suṣeṇa (implicitly), kṣānti and steadiness under provocation; for Vidyunmālī, the verse highlights intimidation tactics rather than virtue.