Shloka 24

पुष्पकविमानयात्रा—सेतुबन्धादि-दर्शनम्

Pushpaka Aerial Journey and Survey of Sacred Landmarks

Devanagari script

सुग्रीवप्रियभार्याभिस्ताराप्रमुखतोनृप ।।।।अन्येषांवानरेन्द्राणांस्त्रीभिःपरिवृताह्यहम् ।गन्तुमिच्छेसहायोध्यांराजधानींत्वयासह ।।।।

Transliteration

sugrīvapriyabhāryābhis tārāpramukhato nṛpa | anyeṣāṃ vānarendrāṇāṃ strībhiḥ parivṛtā hy aham | gantum icche sahāyodhyāṃ rājadhānīṃ tvayā saha ||

Translation

Muôn tâu Đại vương, thiếp nguyện cùng Người đến Ayodhyā, kinh đô hoàng gia; có Tārā và các phu nhân thân ái của Sugrīva đi theo, lại được các nữ quyến của những chúa vānara khác vây quanh.

Word by Word

• सुग्रीवप्रियभार्याभिः: with Sugriva's dear wives
• सुग्रीवप्रियभार्याभिः: सहकारक (Saha/Association)
• Type: Noun
• Root: सुग्रीव + प्रिय + भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सुग्रीवस्य प्रियाः भार्याः); स्त्रीलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (करण/सह), बहुवचन

• तारा: Tara
• तारा: सम्बन्ध (Appositional mention)
• Type: Noun
• Root: तारा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; (समूहस्य निर्देशे)

• प्रमुखतः: chiefly, in the lead
• प्रमुखतः: क्रियाविशेषण (Adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रमुखतस् (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्ययीभावार्थे/क्रियाविशेषण (adverb: chiefly, at the head)

• नृप: O king
• नृप: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; संबोधन विभक्ति (Vocative), एकवचन

• अन्येषाम्: of other
• अन्येषाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति (genitive), बहुवचन; वानरेन्द्राणाम् इति विशेषण

• वानरेन्द्राणाम्: of the monkey-lords
• वानरेन्द्राणाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: वानर + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वानराणाम् इन्द्राः); पुंलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति, बहुवचन

• स्त्रीभिः: with women
• स्त्रीभिः: सहकारक (Saha/Association)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया विभक्ति, बहुवचन

• परिवृता: surrounded
• परिवृता: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: परि-वृत् (धातु) > परिवृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; अहम् इति विशेषण

• हि: indeed
• हि: सम्बन्ध/निपातार्थ (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle: indeed/for)

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• गन्तुम्: to go
• गन्तुम्: प्रयोजन (Purpose)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive); प्रयोजनार्थ (purpose: to go)

• इच्छे: I wish
• इच्छे: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: इष् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present); उत्तमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• सह: with
• सह: सहकारक (Saha)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक (with)

• अयोध्याम्: Ayodhya
• अयोध्याम्: गन्तव्य/कर्म (Destination)
• Type: Noun
• Root: अयोध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (गति/कर्म), एकवचन

• राजधानीम्: the capital city
• राजधानीम्: गन्तव्य/कर्म (Destination)
• Type: Noun
• Root: राजधानी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; अयोध्याम् इति विशेषण/अपपद (apposition: the capital)

• त्वया: with you
• त्वया: सहकारक (Saha/Association)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; तृतीया विभक्ति, एकवचन

• सह: together
• सह: सहकारक (Saha)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक (with)

Context

Sita, seeing the beautiful Kishkinda city ruled by Vali, gazing at Rama timidly and through love spoke to him.

Characters & Entities

• Sītā
• Rāma
• Ayodhyā
• Sugrīva
• Tārā
• Vānara chiefs

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Social dharma and gratitude toward allies: Sītā’s wish includes the Vānara families, reflecting the ethic that victory and homecoming should honor those who upheld righteousness and aided the just cause.

What is the narrative situation?

Sītā makes a request to Rāma during the journey: she wants the allied women—especially Tārā and Sugrīva’s household—to accompany them to Ayodhyā.

Which character virtue is emphasized?

Sītā’s inclusiveness and appreciation—she recognizes the wider community impacted by the war and values their place in the return.