Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 112, Shloka 25

रावणवधोत्तरं विभीषणशोकः—क्षत्रधर्मोपदेशः

Vibhishana’s Lament after Ravana’s Fall; Instruction on Kshatriya-Dharma

Devanagari script

मरणान्तानिवैराणिनिर्वृत्तंवःप्रयोजनम् ।क्रियतामस्यसंस्कारोममाप्येषयथातव ।।।।

Transliteration

maraṇāntāni vairāṇi nirvṛttaṃ vaḥ prayojanam |

kriyatām asya saṃskāro mamāpy eṣa yathā tava ||

Translation

Oán thù quả thật chấm dứt nơi cái chết; việc các ngươi mưu cầu nay đã viên thành. Hãy cử hành lễ tang và các nghi thức hậu sự cho người ấy—điều này cũng là mối bận lòng của ta như của các ngươi.

Word by Word

• मरणान्तानि: ending with death, lasting until death
• मरणान्तानि: Karma (कर्म) विशेषण
• Type: Adjective
• Root: मरण-अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुष: मरणम् अन्तः येषाम् (ending with death); विशेषणम् (वैराणि)

• वैराणि: enmities
• वैराणि: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: वैर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• निर्वृत्तम्: ended, accomplished
• निर्वृत्तम्: Karta (कर्ता) विशेषण
• Type: Adjective
• Root: निर् + वृत् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (प्रयोजनम् इत्यस्य विशेषणम्)

• वः: your (plural)
• वः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; सर्वनाम

• प्रयोजनम्: purpose, need
• प्रयोजनम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: प्रयोजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• क्रियताम्: let (it) be performed
• क्रियताम्: Vidhi (विधि/Imperative)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive): 'let it be done'

• अस्य: of him
• अस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• संस्कारः: funeral rite, last rite
• संस्कारः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: संस्कार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मम: my
• मम: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• अपि: also
• अपि: Samuccaya/Emphasis (समुच्चय/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• एषः: this (request/act)
• एषः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• यथा: as
• यथा: Prakara (प्रकार/Mode)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक

• तव: your
• तव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

Context

"There is no use of enmity after death. You may carry out his last rites. That way I am also your relation."।। itayāraṣēvālamīkīyēśarīmadarāmāyaṇēādikāvayēyudadhakāṇaḍēdavādaśōtataraśatatamasasaragaḥ।।This is the end of one hundred and twelfth sarga of Yuddha Kanda of the first epic the holy Ramayana composed by sage Valmiki.

Characters & Entities

• Rāma
• Vibhīṣaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma transcends hostility: after death, rancor is relinquished and the dead receive due rites as a moral obligation.

What is the narrative situation?

Rāma grants permission and urges the performance of the deceased’s last rites, declaring enmity finished.

Which character virtue is emphasized?

Magnanimity and dharmic restraint—victory does not become vengeance; it culminates in humane duty.