Shloka 19

राघव-रावणयोः घोर-द्वैरथ-युद्धम्

The Fierce Chariot-Duel of Rama and Ravana

Devanagari script

तुमुलंत्रासजननंभीमंभीमप्रतिस्वनम् ।।6.109.19।।तद्वर्षमभवद्युद्धेनैकशस्त्रमयंमहत् ।

Transliteration

tumulaṃ trāsa-jananaṃ bhīmaṃ bhīma-pratisvanam |

tad varṣam abhavad yuddhe naika-śastra-mayaṃ mahat ||6.109.19||

Translation

Giữa chiến trận bỗng dấy lên một trận mưa vũ khí mênh mông, đủ mọi loại binh khí: ầm ầm náo động, gây kinh hãi, ghê rợn, vang dội tiếng rền đáng sợ.

Word by Word

• मायाविहितम्: made by magic
• मायाविहितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: माया + विहित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः ('by magic made'); भूतकर्मणि कृदन्तः 'विहित' (PPP); नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (एतत्/शस्त्रवर्षम्)

• एतत्: this
• एतत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; सर्वनाम

• तु: but
• तु: Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अन्वय-निपातः (but/indeed)

• शस्त्रवर्षम्: a rain of weapons
• शस्त्रवर्षम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शस्त्र + वर्ष (प्रातिपदिकानि)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः ('rain of weapons'); नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• अपातयत्: caused to fall/let loose
• अपातयत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु) (णिच् causative: पातयति)
• Form: लङ्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; णिच्-प्रयोगः (causative)

• सहस्रशः: by thousands
• सहस्रशः: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सहस्रशस् (अव्यय)
• Form: परिमाणवाचक-अव्ययम् (by thousands/many times)

• तदा: then
• तदा: Kala (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम्

• बाणान्: arrows
• बाणान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: बाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, बहुवचनम्

• अश्रान्तहृदयोद्यमः: with unwearied resolve
• अश्रान्तहृदयोद्यमः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अश्रान्त + हृदय + उद्यम (प्रातिपदिकानि)
• Form: बहुव्रीहिः ('whose heart/effort is unwearied'); पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम् (कर्ता)

Context

Then, both Rakshasa army and huge Vanara army, stood motionless holding their weapons ready.

Characters & Entities

• Battlefield (yuddha)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse warns how adharma amplifies suffering: when violence becomes indiscriminate and overwhelming, it generates collective fear rather than justice.

What is the narrative situation?

A massive, multi-weapon barrage fills the battlefield with noise and terror.

Which character virtue is emphasized?

The implied virtue is compassion and restraint—without them, warfare becomes mere terror, not a dharmic contest.