Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 7, Shloka 10

पुष्पकविमानदर्शनम्

The Vision of the Pushpaka and Lanka’s Jewel-like Mansions

Devanagari script

कृतानि वेश्मानि च पाण्डुराणि तथा सुपुष्पाण्यपि पुष्कराणि।पुनश्च पद्मानि सकेसराणि धन्यानि चित्राणि तथा वनानि।।5.7.10।।

Transliteration

kṛtāni veśmāni ca pāṇḍurāṇi tathā supuṣpāṇy api puṣkarāṇi | punaś ca padmāni sa-kesarāṇi dhanyāni citrāṇi tathā vanāni ||

Translation

Ở đó còn có những bức họa về các tòa bạch điện, cùng những hồ sen Pushkara nở đầy hoa đẹp; lại có những đóa sen với nhụy tơ, những bức họa cát tường, và cả những khu vườn rực rỡ đáng mến.

Word by Word

• कृतानि: made/drawn
• कृतानि: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √कृ (धातु) → कृत (कृदन्त)
• Form: कृतानि (PPP, क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• वेश्मानि: houses, mansions
• वेश्मानि: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वेश्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• पाण्डुराणि: white, pale
• पाण्डुराणि: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पाण्डुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• तथा: likewise
• तथा: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/प्रकारवाचक (likewise/so)

• सु-पुष्पाणि: beautifully flowered
• सु-पुष्पाणि: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + पुष्प (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—सुन्दराणि पुष्पाणि (well-flowered)

• अपि: also
• अपि: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात; अपि = also/even

• पुष्कराणि: lotus-ponds
• पुष्कराणि: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुष्कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरावृत्तिवाचक (again)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• पद्मानि: lotuses
• पद्मानि: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पद्म (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• स-केसराणि: with filaments
• स-केसराणि: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्ग/अव्यय) + केसर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—केसरैः सह (with filaments)

• धन्यानि: excellent, auspicious
• धन्यानि: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: धन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• चित्राणि: variegated, painted
• चित्राणि: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: चित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• तथा: likewise
• तथा: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; likewise

• वनानि: groves, gardens
• वनानि: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Context

There were pictures of mansions white in colour and pools of crystal-clear water filled with lovely flowers. There were pictures of beautiful lotuses drawn on it.

Characters & Entities

• Hanumān (contextual)
• Puṣkara (pond/lotus-lake as a common noun here)
• Padma (lotus)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is shown through restraint: beauty and luxury are observed as facts, not as temptations that divert one from duty.

What is the narrative situation?

Hanumān notices richly crafted artistic depictions—mansions, ponds, lotuses, and gardens—within the splendid residences he is exploring.

Which character virtue is emphasized?

Attentiveness and composure: he registers details carefully while maintaining his objective.