Shloka 18

अक्षवधः (The Slaying of Prince Aksha)

Sundarakāṇḍa Sarga 47

Devanagari script

ततस्स बाणासनचित्रकार्मुक श्शरप्रवर्षो युधि राक्षसाम्बुदः।शरान्मुमोचाशु हरीश्वराचले वलाहको वृष्टिमिवाचलोत्तमे।।5.47.18।।

Transliteration

tatassa bāṇāsana-citra-kārmukaḥ śara-pravarṣo yudhi rākṣasāmbudaḥ | śarān mumocāśu harīśvarācale valāhako vṛṣṭim ivācalottame ||5.47.18||

Translation

Bấy giờ vị vương tử La-sát ấy—đeo ống tên và cầm cây cung kỳ diệu—trong chiến trận liền trút xuống một cơn mưa tên mau lẹ lên chúa khỉ như núi. Tựa như mây đổ mưa lên ngọn núi cao vời.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: सम्बन्ध/कालाधिकरण (temporal adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय-रूपम्)
• Form: अव्ययम् (क्रियाविशेषणम्) = indeclinable adverb; अर्थे: अनन्तरम् (thereafter)

• सः: he, that (one)
• सः: कर्ता (agent)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., nominative singular)

• बाणासनचित्रकार्मुकः: having a quiver and a wonderful bow
• बाणासनचित्रकार्मुकः: कर्तृविशेषणम् (qualifier of agent)
• Type: Adjective
• Root: बाणासन + चित्र + कार्मुक (प्रातिपदिकानि)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., nominative singular); समासः: (बाणासनं यस्य) + (चित्रं कार्मुकं यस्य/चित्रकार्मुकः) इति बहुपद-तत्पुरुष-प्रायः विशेषणम्

• शरप्रवर्षः: (as) a rain/shower of arrows
• शरप्रवर्षः: कर्तृविशेषणम् (qualifier of agent)
• Type: Adjective
• Root: शर + प्रवर्ष (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., nominative singular); षष्ठी-तत्पुरुषः: शराणां प्रवर्षः (a shower/rain of arrows)

• युधि: in battle
• युधि: अधिकरण (location: in battle)
• Type: Noun
• Root: युध् (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिकम्)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (fem., locative singular)

• राक्षसाम्बुदः: the demon-cloud (that rākṣasa)
• राक्षसाम्बुदः: कर्ता (agent; appositional to सः)
• Type: Noun
• Root: राक्षस + अम्बुद (प्रातिपदिकानि)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., nominative singular); कर्मधारयः: राक्षसः (इव) अम्बुदः = demon-cloud (metaphor)

• शरान्: arrows
• शरान्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (masc., accusative plural)

• मुमोच: released, discharged
• मुमोच: क्रिया (verbal action)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातुः)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्शभूत/परफेक्ट), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम् (released/let go)

• आशु: quickly
• आशु: क्रियाविशेषण (manner: quickly)
• Type: Indeclinable
• Root: आशु (अव्ययम्)
• Form: अव्ययम् (क्रियाविशेषणम्) = indeclinable adverb

• हरीश्वराचले: on Hanuman’s mountain
• हरीश्वराचले: अधिकरण (location: on the mountain)
• Type: Noun
• Root: हरीश्वर + अचल (प्रातिपदिकानि)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., locative singular); षष्ठी-तत्पुरुषः: हरीश्वरस्य अचलः (the mountain of Hanuman)

• वलाहकः: a cloud
• वलाहकः: उपमान (standard of comparison)
• Type: Noun
• Root: वलाहक (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., nominative singular)

• वृष्टिम्: rain, shower
• वृष्टिम्: कर्म (object; of implied verb like 'pours')
• Type: Noun
• Root: वृष्टि (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिकम्)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (fem., accusative singular)

• इव: like, as if
• इव: उपमान-सम्बन्ध (marker of simile)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्ययम्)
• Form: अव्ययम्; उपमावाचक-निपातः (comparative particle)

• अचलोत्तमे: on the best/great mountain
• अचलोत्तमे: अधिकरण (location; in/at the great mountain)
• Type: Noun
• Root: अचल + उत्तम (प्रातिपदिकानि)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., locative singular); तत्पुरुषः: अचलानाम् उत्तमः (best of mountains)

Context

Then Hanuman saw prince Aksha, endowed with excessive splendour, power andenergy advancing in a fierce manner like a cloud in the battle. Then Hanuman happy (to see the heroic prince) roared like a clap of thunder.

Characters & Entities

• Akṣa (Akṣakumāra)
• Hanumān (harīśvara)
• rākṣasa
• arrows (śara)
• bow (kārmuka)
• quiver (bāṇāsana)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse depicts kṣatra-dharma as disciplined martial engagement—Akṣa fights with skill and intensity. It also implicitly raises the Ramayana’s ethical lens: power in battle must be directed toward rightful ends, not merely displayed.

What is the narrative situation?

Akṣa begins the direct combat by unleashing a heavy volley of arrows at Hanumān.

Which character virtue is emphasized?

Martial prowess and determination—Akṣa’s capacity to sustain an overwhelming attack, likened to a rain-cloud.