Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 43, Shloka 16

चैत्यप्रासाद-विध्वंसः

Destruction of the Chaitya Palace and Hanuman’s Proclamation

ततो वातात्मजः क्रुद्धो भीम रूपं समास्थितः।।।।प्रासादस्य महन्तस्य स्तम्बं हेमपरिष्कृतम्।उत्पाटयित्वा वेगेन हनुमान्पवनात्मजः।।।।ततस्तं भ्रामयामास शतधारं महाबलः।

tato vātātmajaḥ kruddho bhīma-rūpaṃ samāsthitaḥ |

prāsādasya mahantasya stambhaṃ hema-pariṣkṛtam |

utpāṭayitvā vegena hanumān pavanātmajaḥ |

tatas taṃ bhrāmayām āsa śatadhāraṃ mahābalaḥ ||

Bấy giờ con của Thần Gió nổi giận, hiện thân hình đáng sợ. Hanumān, con của Gió, liền giật phăng khỏi đại lâu một cây cột lớn được trang sức bằng vàng; với sức mạnh phi thường, Ngài xoay vần cây cột nhiều cạnh ấy như vũ khí.

tataḥthen
tataḥ:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formकाल/क्रमवाचक-अव्यय (temporal adverb)
vātātmajaḥson of the Wind (Hanuman)
vātātmajaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvāta + ātmaja (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘वातस्य आत्मजः’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
kruddhaḥangry
kruddhaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkruddha (प्रातिपदिक; √krudh-क्त)
Formकृदन्त-विशेषण, क्त-प्रत्यय (past participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
bhīmamfearsome
bhīmam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhīma (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण of rūpam
rūpamform
rūpam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrūpa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
samāsthitaḥhaving assumed
samāsthitaḥ:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृ-समानााधिकरण; predicate participle)
TypeVerb
Rootsam-ā-√sthā (धातु; क्त)
Formकृदन्त (past participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘assumed/entered’ (with rūpam)
prāsādasyaof the palace
prāsādasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootprāsāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
mahataḥgreat
mahataḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; विशेषण of prāsādasya
stambhampillar
stambham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootstambha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
hemapariṣkṛtamadorned with gold
hemapariṣkṛtam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roothema + pariṣkṛta (प्रातिपदिक; √kṛ-क्त)
Formतत्पुरुष-समास (तृतीया-तत्पुरुष/करण: ‘हेमेन परिष्कृतम्’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण of stambham
utpāṭayitvāhaving uprooted
utpāṭayitvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण; prior action)
TypeVerb
Rootud-√pāṭ (धातु; णिच्)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) of causative (णिच्): ‘having uprooted/torn out’
vegenawith speed
vegena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvega (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन
hanumānHanuman
hanumān:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothanumat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
pavanātmajaḥson of the Wind
pavanātmajaḥ:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृ-समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootpavana + ātmaja (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘पवनस्य आत्मजः’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; hanumān-समानााधिकरण
tataḥthen
tataḥ:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formक्रमवाचक-अव्यय (then)
tamthat (pillar)
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम (refers to stambham)
bhrāmayāmāsawhirled
bhrāmayāmāsa:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhram (धातु; णिच्)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; causative sense ‘made (it) whirl’
śatadhāramhundred-edged / with many sharp edges
śatadhāram:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśata + dhāra (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी/कर्मधारय-प्राय: ‘शतं धाराः यस्य’); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण of tam (stambham)
mahābalaḥmighty
mahābalaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahā + bala (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘महच्च तत् बलं यस्य’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण of hanumān

Thereupon the infuriated son of the Wind-god, assumed a fearsome form, uprooted a pillar of the palace decked with gold and holding that hundred edged pillar whirled it round swiftly.

H
Hanumān

FAQs

Dharma sometimes requires forceful action against entrenched adharma; Hanumān’s controlled fury becomes an instrument of justice, not personal vengeance.

Surrounded and attacked, Hanumān escalates: he rips out a gold-adorned pillar from the palace and uses it as a rotating bludgeon.

Bala with niścaya (power with resolve): he converts the enemy’s own structure into a tool for breaking their assault.