Shloka 5

अभिज्ञानमणि

प्रदानम् — The Signet Jewel as Proof and the Consolation of Sita

Devanagari script

स तथेति प्रतिज्ञाय मारुतिर्भीमविक्रमः।।।।शिरसा वन्ध्य वैदेहीं गमनायोपचक्रमे।

Transliteration

sa tatheti pratijñāya mārutir bhīmavikramaḥ | śirasā vandya vaidehīṁ gamanāyopacakrame ||

Translation

Maruti, dũng mãnh phi thường, liền thề đáp: “Xin như vậy.” Rồi cúi đầu đảnh lễ Vaidehī, ngài bắt đầu sửa soạn để lên đường.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तथा: so
• तथा: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb) = 'so/thus'

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (quotative particle)

• प्रतिज्ञाय: having promised
• प्रतिज्ञाय: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्रति+ज्ञा (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त; धातुः ज्ञा, उपसर्गः प्रति; अर्थः 'having promised'

• मारुतिः: Maruti (Hanuman)
• मारुतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मारुति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भीमविक्रमः: of formidable valor
• भीमविक्रमः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भीम+विक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (भीमः विक्रमः यस्य)

• शिरसा: with (his) head
• शिरसा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• वन्द्य: having saluted
• वन्द्य: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: वन्द् (धातु)
• Form: ल्यप्/तुमुनादि-समकक्ष क्त्वार्थक-अव्ययकृदन्त (gerund-like) 'vandya' = 'having saluted'; धातुः वन्द्

• वैदेहीम्: Vaidehi (Sita)
• वैदेहीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वैदेही (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• गमनाय: for going/departure
• गमनाय: Sampradana (सम्प्रदान/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: गमन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान/प्रयोजन), एकवचन; प्रयोजनार्थे (for departure)

• उपचक्रमे: began/started
• उपचक्रमे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप+क्रम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

Context

Hanuman possessed with fierce valour said to Vaidehi, 'so be it' and bowed his head, and offered salutations before he departed.

Characters & Entities

• Hanumān
• Vaidehī (Sītā)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is faithful service with humility: Hanumān combines firm commitment (pratijñā) with respectful reverence toward Sītā.

What is the narrative situation?

After assuring Sītā, Hanumān formally commits to the mission and prepares to return with the message to Rāma.

Which character virtue is emphasized?

Hanumān’s devotion (bhakti/sevā) expressed through humility and reliability.