Shloka 143

समुद्रलङ्घनारम्भः

Commencement of the Ocean-Crossing

Devanagari script

ततः प्रहर्षमगमद्विपुलं पर्वतोत्तमः।देवतानां पतिं दृष्ट्वा परितुष्टं शतक्रतुम्।।।।

Transliteration

tataḥ praharṣam agamad vipulaṃ parvatottamaḥ | devatānāṃ patiṃ dṛṣṭvā parituṣṭaṃ śatakratum ||

Translation

Bấy giờ ngọn núi tối thượng tràn ngập niềm hoan hỷ lớn lao, khi thấy Đế Thích—chúa tể chư thiên, Śatakratu—được thỏa lòng viên mãn.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Kāla (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; temporal adverb

• प्रहर्षम्: delight, joy
• प्रहर्षम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रहर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Accusative, Singular

• अगमत्: attained/experienced
• अगमत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लङ्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; Imperfect (past), 3rd person singular

• विपुलम्: great, abundant
• विपुलम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विपुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Accusative, Singular; adjective qualifying प्रहर्षम्

• पर्वतोत्तमः: the best of mountains
• पर्वतोत्तमः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पर्वत + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (उत्तमः पर्वतः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Nominative, Singular

• देवतानाम्: of the gods
• देवतानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: देवता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; Feminine, Genitive, Plural

• पतिम्: lord
• पतिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Accusative, Singular

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (तुमुन्-न), पूर्वकालिक क्रियाविशेषण; Gerund ‘having seen’

• परितुष्टम्: fully pleased
• परितुष्टम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तुष् (धातु) → परितुष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Accusative, Singular; adjective qualifying शतक्रतुम्

• शतक्रतुम्: Indra (performer of a hundred sacrifices)
• शतक्रतुम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शतक्रतु (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-नाम (शतं क्रतवो यस्य), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Accusative, Singular (Indra)

Context

Thereafter Mainaka, the great mountain was delighted to see Indra, lord of the gods, performer of a hundred yajnas satisfied.

Characters & Entities

• Indra (Śatakratu, lord of the gods)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma encourages reciprocal uplift: when righteous deeds are recognized by rightful authority, it strengthens the doer’s commitment to goodness.

What is the narrative situation?

After Indra’s commendation and blessing, the mountain feels deep joy at Indra’s satisfaction.

Which character virtue is emphasized?

Rejoicing in dharmic validation—contentment rooted in having supported a righteous cause.