Shloka 3

कृतघ्ननिन्दा तथा सुग्रीवप्रबोधनम्

Condemnation of Ingratitude and Admonition of Sugriva

Devanagari script

क्रुद्धं निश्श्वसमानं तं प्रदीप्तमिव तेजसा।भ्रातुर्व्यसनसन्तप्तं दृष्ट्वा दशरथात्मजम्।।4.34.2।।उत्पपात हरिश्रेष्ठो हित्वा सौवर्णमासनम्।महान्महेन्द्रस्य यथा स्वलङ्कृत इव ध्वजः।।4.34.3।।

Transliteration

kruddhaṃ niśśvasamānaṃ taṃ pradīptam iva tejasā |

bhrātur-vyasana-santaptaṃ dṛṣṭvā daśarathātmajam || (4.34.2)

utpapāta hariśreṣṭho hitvā sauvarṇam āsanam |

mahān mahendrasya yathā svalaṅkṛta iva dhvajaḥ || (4.34.3)

Translation

Thấy Lakṣmaṇa, con vua Daśaratha, giận dữ, thở gấp, uy quang rực sáng, bị nỗi sầu vì cảnh khốn của anh mình thiêu đốt, Sugrīva, bậc đứng đầu loài vānara, liền bật dậy khỏi chiếc ngai vàng—như đại kỳ trang sức của Indra được dựng cao.

Word by Word

• आदित्य-भवने: in the Sun's abode (mountain)
• आदित्य-भवने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आदित्य (प्रातिपदिक) + भवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (आदित्यस्य भवनम्)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• एव: indeed/also
• एव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis)

• गिरौ: on the mountain
• गिरौ: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गिरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (locative singular; Vedic/epic alternate ending)

• सन्ध्या-अभ्र-सन्निभे: resembling twilight clouds
• सन्ध्या-अभ्र-सन्निभे: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सन्ध्या (प्रातिपदिक) + अभ्र (प्रातिपदिक) + सन्निभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (सन्ध्यायाः अभ्राणि इव सन्निभः)

• पद्म-आताल-वनम्: the Padmātāla forest
• पद्म-आताल-वनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद्म (प्रातिपदिक) + आताल (प्रातिपदिक) + वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (पद्मातालयोः वनम् / पद्माताल-नामकं वनम्)

• भीमम्: terrible/huge
• भीमम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भीम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• संश्रिताः: having taken refuge/dwelling
• संश्रिताः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम् + √श्रि (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'having resorted to/inhabiting'

• हरि-पुङ्गवाः: leaders of monkeys
• हरि-पुङ्गवाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक) + पुङ्गव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (हरीणां पुङ्गवाः = leaders of monkeys)

Context

'O monkey, if you are grateful to Rama you should wish to search for Sita. Indeed, you should make efforts to take it up.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Daśaratha
• Rāma
• Sugrīva
• Mahendra (Indra)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Honor and obligation within alliances: when one party (Rāma) suffers due to delay, the other (Sugrīva) must respond promptly and respectfully to correction.

What is the narrative situation?

This is a repeat/overlap verse presentation in the Southern Recension formatting, describing Sugrīva’s immediate reaction upon seeing Lakṣmaṇa’s righteous anger.

Which character virtue is emphasized?

Humility before justified reproach—Sugrīva’s sudden rising symbolizes readiness to listen and to act.