Shloka 52

किष्किन्धाप्रवेशः—लक्ष्मणस्य कोपः, तारासान्त्वम्, सुग्रीवदर्शनम्

Lakshmana Enters Kishkindha: Anger, Tara’s Mediation, and Sugriva Encountered

Devanagari script

कोपं कथं नाम गुणप्रकृष्टःकुमार कुर्यादपकृष्टसत्त्वे।कस्त्वद्विधः कोपवशं हि गच्छेत्सत्त्वावरुद्धस्तपसः प्रसूतिः।।।।

Transliteration

kopaṃ kathaṃ nāma guṇaprakṛṣṭaḥ kumāra kuryād apakṛṣṭasattve | kas tvadvidhaḥ kopavaśaṃ hi gacchet sattvāvaruddhas tapasaḥ prasūtiḥ ||

Translation

Hỡi hoàng tử, bậc vượt trội về đức hạnh sao có thể nổi giận với kẻ kém cỏi? Ai như ngài—tự chế bởi phẩm hạnh, do khổ hạnh mà sinh—lại để mình rơi vào quyền lực của sân hận?

Word by Word

• कोपम्: anger
• कोपम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: कोप (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine, accusative, singular)

• कथम्: how
• कथम्: क्रियाविशेषण (adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्ययम्)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्ययम्/क्रियाविशेषणम् (interrogative adverb)

• नाम: indeed / ever (emphatic)
• नाम: निपात (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्ययम्)
• Form: निपातः/अव्ययम् (particle; emphasis/astonishment)

• गुणप्रकृष्टः: excellent in virtues
• गुणप्रकृष्टः: कर्तृ (agent; subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: गुण + प्रकृष्ट (प्रातिपदिके; समासः)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (गुणैः प्रकृष्टः) (masculine, nominative, singular; genitive/determinative tatpurusha sense)

• कुमार: O prince
• कुमार: सम्बोधन (address)
• Type: Noun
• Root: कुमार (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine, vocative, singular)

• कुर्यात्: would do / would entertain
• कुर्यात्: क्रिया (verbal action)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातुः)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम् (optative, parasmaipada, 3rd person singular)

• अपकृष्टसत्त्वे: in one of inferior strength/character
• अपकृष्टसत्त्वे: अधिकरण (locus/condition)
• Type: Noun
• Root: अपकृष्ट + सत्त्व (प्रातिपदिके; समासः)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारय/तत्पुरुष-भावः (अपकृष्टं सत्त्वं यस्य/यत्र) (neuter, locative, singular)

• कः: who
• कः: कर्तृ (agent; subject)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (interrogative pronoun; masculine, nominative, singular)

• त्वद्विधः: one like you
• त्वद्विधः: कर्तृ (agent; subject-qualifier)
• Type: Noun
• Root: त्वद् + विध (प्रातिपदिके; समासः)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (त्वद्विधः = त्वत्सदृशः) (masculine, nominative, singular)

• कोपवशम्: under the control of anger
• कोपवशम्: कर्म (object; goal/state reached)
• Type: Noun
• Root: कोप + वश (प्रातिपदिके; समासः)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (कोपस्य वशः) (masculine, accusative, singular)

• हि: indeed / for
• हि: निपात (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्ययम्)
• Form: निपातः (particle; causal/emphatic)

• गच्छेत्: would go / would fall into
• गच्छेत्: क्रिया (verbal action)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातुः)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम् (optative, parasmaipada, 3rd person singular)

• सत्त्वावरुद्धः: restrained/fortified by virtue (self-control)
• सत्त्वावरुद्धः: कर्तृ (agent; subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सत्त्व + अवरुद्ध (प्रातिपदिके; समासः)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (सत्त्वेन अवरुद्धः = सत्त्वेन निरुद्ध/आवृतः, सत्त्वसम्पन्नः) (masculine, nominative, singular)

• तपसः: of penance / austerity
• तपसः: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (neuter, genitive, singular)

• प्रसूतिः: offspring / product / source
• प्रसूतिः: कर्तृ/विधेय (subject/predicate nominative; apposition)
• Type: Noun
• Root: प्रसूतिः (प्रातिपदिकम्; स्त्रीलिङ्ग)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (feminine, nominative, singular)

Context

'O prince! how can you, richly endowed with virtues be angry with an inferior person? How can a person like you, pre-eminent in virtues,and a source of great penance fall a victim to anger?

Characters & Entities

• Tārā
• Lakṣmaṇa
• tapas

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Moral superiority shows itself through restraint: a virtuous person should not let krodha (anger) dominate, especially against the weaker.

What is the narrative situation?

Tārā continues advising Lakṣmaṇa, reframing the moment as a test of his virtue and self-mastery.

Which character virtue is emphasized?

Self-control rooted in tapas—Lakṣmaṇa is praised as capable of restraint, and urged to embody it.