शरत्प्रवेशे रामविलापः तथा सुग्रीवप्रमादे लक्ष्मणप्रेषणम्
Autumn’s Onset: Rama’s Lament and Lakshmana Sent to Sugriva
अपि तां मद्वियोगाच्छ सौकुमार्याच्च भामिनीम्।सुदूरं पीडयेत्कामश्शरद्गुणनिरन्तरः।।
api tāṃ madviyogāc ca saukumāryāc ca bhāminīm |
sudūraṃ pīḍayet kāmaḥ śaradguṇanirantaraḥ ||4.30.12||
Nàng giai nhân ấy, vì xa cách ta lại vốn mảnh mai, hẳn đang chịu khổ đau rất đỗi; ngay cả vẻ quyến rũ bất tận của mùa thu, khơi dậy ái dục, cũng chỉ làm nỗi đau nơi phương xa thêm sâu.
'I think even the charm of autumn must be always tormenting that lovely lady, as she is very far from me. She is too delicate to suffer the agony of separation.'
Empathy as dharma: Rāma measures suffering not by his own loneliness alone but by Sītā’s vulnerability, modeling righteous concern for another’s hardship.
Rāma imagines Sītā’s condition in captivity and separation, fearing seasonal beauty may intensify longing and distress.
Dayā (compassion) coupled with responsibility—his sorrow is tied to protective duty.