Shloka 17

वर्षावर्णनम्

The Monsoon Description and Rama’s Counsel on Timing

Devanagari script

क्वचित्प्रकाशं क्वचिदप्रकाशंनभः प्रकीर्णाम्बुधरं विभाति।क्वचित्क्वचित्पर्वतसन्निरुद्धंरूपं यथा शान्तमहार्णवस्य।।

Transliteration

kvacit prakāśaṃ kvacid aprakāśaṃ nabhaḥ prakīrṇāmbudharaṃ vibhāti | kvacit kvacit parvata-sanniruddhaṃ rūpaṃ yathā śānta-mahārṇavasya ||

Translation

Có nơi trời sáng rỡ, có nơi lại u ám; mây rải rác khiến bầu trời đổi sắc. Có chỗ như bị núi non vây chặn—tựa mặt biển lớn lặng yên, bị những dải đất nhô lên chia cắt.

Word by Word

• क्वचित्: in some places
• क्वचित्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

• प्रकाशम्: brightly
• प्रकाशम्: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Noun
• Root: प्रकाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbial accusative)

• क्वचित्: elsewhere
• क्वचित्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

• अप्रकाशम्: dimly
• अप्रकाशम्: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Noun
• Root: अ-प्रकाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणवत्

• नभः: sky
• नभः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नभस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रकीर्ण-अम्बुधरम्: with clouds scattered about
• प्रकीर्ण-अम्बुधरम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रकीर्ण (कृदन्त; प्र-√कॄ/√कीर्) + अम्बुधर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कृदन्त-क्त ‘प्रकीर्ण’; तत्पुरुषः (प्रकीर्णाः अम्बुधराः यस्मिन् तत्) — ‘नभः’ इत्यस्य विशेषणम्

• विभाति: shines, appears
• विभाति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-√भा (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• क्वचित्: in some places
• क्वचित्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय

• क्वचित्: here and there
• क्वचित्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: पुनरुक्त-देशवाचक-अव्यय (here and there)

• पर्वत-सन्निरुद्धम्: obstructed by mountains
• पर्वत-सन्निरुद्धम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक) + सन्निरुद्ध (कृदन्त; सं-नि-√रुध्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कृदन्त-क्त; तत्पुरुषः (पर्वतैः सन्निरुद्धम्)

• रूपम्: appearance, form
• रूपम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘विभाति’ इत्यस्य कर्म

• यथा: as, like
• यथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमा/प्रकारवाचक-अव्यय (as/like)

• शान्त-महा-अर्णवस्य: of the calm great ocean
• शान्त-महा-अर्णवस्य: Upamāna-sambandha (उपमान-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शान्त (कृदन्त; √शम्) + महा (प्रातिपदिक) + अर्णव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; कर्मधारयः (शान्तः महा-अर्णवः)

Context

'The mountain-streams of rain-water mingled with sarja and kadamba flowers carry fresh water swiftly to the ocean along with the deposits of red mineral rocks of the mountain. Hark, the peacock cries.

Characters & Entities

• sky (nabhas)
• clouds (ambudhara/megha)
• mountains (parvata)
• ocean (mahārṇava)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse highlights discernment amid variability: appearances shift—bright here, dim there—so Dharma calls for steady judgment (satya-based clarity) rather than being misled by changing surfaces.

What is the narrative situation?

Rama continues depicting the monsoon sky, using a calm-ocean simile to convey the patchwork of cloud and clear space.

Which character virtue is emphasized?

Clarity of perception (dṛṣṭi) and composure: seeing change without agitation.