Shloka 9

महाभिषेकः

Sugriva’s Coronation and Angada’s Installation

Devanagari script

चतुर्दश समास्सौम्य ग्रामं वा यदि वा पुरम्।।न प्रवेक्ष्यामि हनुमन्पितुर्निर्देशपालकः।

Transliteration

caturdaśa samāḥ saumya grāmaṃ vā yadi vā puram | na pravekṣyāmi hanuman pitur nirdeśa-pālakaḥ ||

Translation

Hỡi Hanumān hiền hòa, vì vâng giữ thánh lệnh của phụ vương, trong mười bốn năm ta sẽ không bước vào bất cứ thôn làng hay thành thị nào.

Word by Word

• चतुर्दश: fourteen
• चतुर्दश: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर्दश (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास (संख्यापूर्वक): चतुर्दश; अव्ययवत् संख्याविशेषण; समासान्त-रूपेण विशेषणम् (qualifies समाः)

• समाः: years
• समाः: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• सौम्य: O gentle one
• सौम्य: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सौम्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; संबोधन-पद

• ग्रामम्: a village
• ग्रामम्: Karma (कर्म) (of प्रवेक्ष्यामि)
• Type: Noun
• Root: ग्राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; गन्तव्य-स्थान (goal)

• वा: or
• वा: Sambandha (सम्बन्ध) (coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक-निपात (disjunctive particle)

• यदि: if
• यदि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तार्थक (conditional particle)

• वा: or
• वा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक-निपात

• पुरम्: a city
• पुरम्: Karma (कर्म) (of प्रवेक्ष्यामि)
• Type: Noun
• Root: पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; गन्तव्य-स्थान

• न: not
• न: Pratiṣedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation)

• प्रवेक्ष्यामि: I shall enter
• प्रवेक्ष्यामि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + विश् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (simple future), परस्मैपद; उत्तमपुरुष (1st), एकवचन

• हनुमन्: O Hanuman
• हनुमन्: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: हनुमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; संबोधन-पद

• पितुः: of (my) father
• पितुः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• निर्देशपालकः: one who obeys the command
• निर्देशपालकः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निर्देश-पालक (प्रातिपदिक); पाल् (धातु)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष): पितुः निर्देशस्य पालकः; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृपद

Context

'Dear Hanuman! In obedience to my father's command I should not enter any village or city for fourteen years.

Characters & Entities

• Rāma
• Hanumān
• Daśaratha (implied as 'father')

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Satya and dharma as vow-keeping: Rāma treats his father’s command as binding truth, restraining personal convenience to uphold integrity.

What is the narrative situation?

Hanumān’s invitation implies entering Kiṣkindhā; Rāma declines, citing the exile-rule that he must not enter settlements for fourteen years.

Which character virtue is emphasized?

Steadfast fidelity to a promise (pitṛ-vākya-paripālana), showing self-control and unwavering commitment to righteousness.