Shloka 72

दुन्दुभिवधप्रसङ्गः

The Dundubhi Episode and the Proof of Rama’s Prowess

Devanagari script

हतस्य महिषस्यास्थि पादेनैकेन लक्ष्मण।उद्यम्याथ प्रक्षिपेच्चेत्तरसा द्वे धनुश्शते4.11.72।।

Transliteration

hatasya mahiṣasyāsthi pādenaikena lakṣmaṇa |

udyamyātha prakṣipet cet tarasā dve dhanuḥśate || 4.11.72 ||

Translation

Hỡi Lakṣmaṇa, nếu Rāma có thể dùng một bàn chân nhấc lên bộ xương của con trâu rừng đã bị giết ấy, rồi phóng đi thật nhanh xa đến hai trăm tầm cung,

Word by Word

• हतस्य: of the slain
• हतस्य: सम्बन्ध-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: √हन् (धातु) + क्त (PPP)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘महिषस्य’ इत्यस्य विशेषण

• महिषस्य: of a buffalo
• महिषस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: महिष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• अस्थि: bone / skeleton
• अस्थि: कर्म
• Type: Noun
• Root: अस्थि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• पादेन: with (his) foot
• पादेन: करण
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण

• एकेन: with one
• एकेन: करण-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषण (पादेन)

• लक्ष्मण: O Lakshmana
• लक्ष्मण: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• उद्यम्य: having lifted
• उद्यम्य: पूर्वकाल
• Type: Verb
• Root: उद् + √यम् (धातु)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त (gerund), अव्यय; ‘having lifted’

• अथ: then
• अथ: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय

• प्रक्षिपेत्: could hurl
• प्रक्षिपेत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: प्र + √क्षिप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘could throw’

• चेत्: if
• चेत्: शर्त (Condition marker)
• Type: Indeclinable
• Root: चेत् (अव्यय)
• Form: शर्तार्थक-अव्यय (conditional particle: if)

• तरसा: with force
• तरसा: करण
• Type: Noun
• Root: तरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण/साधन

• द्वे: two
• द्वे: परिमाण-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: द्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन; विशेषण (धनुश्शते)

• धनुश्शते: two hundred-bow lengths (a measure)
• धनुश्शते: कर्म (Measure/extent as object)
• Type: Noun
• Root: धनुस् + शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन; द्विगु-समास (धनुषां शते) = ‘a hundred bows’ (measure); ‘द्वे’ इत्यनेन द्विवचन

Context

'O Lakshmana! and if Rama can also lift the dead buffalo's (Dundubhi's) skeleton and hurl it to a distance of two hundred bows with one of his feet.

Characters & Entities

• Sugriva
• Lakshmana
• Rama
• Dundubhi

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in leadership and alliance-making requires due diligence: Sugriva proposes measurable proof so that the pursuit of justice against Vālī proceeds with truthful certainty and minimal needless risk.

What is the narrative situation?

Sugriva proposes another demonstration of strength—moving Dundubhi’s remains a great distance—to confirm Rama’s capacity.

Which character virtue is emphasized?

Sugriva’s careful judgment: he seeks objective confirmation before committing to a decisive, morally weighty conflict.