Ramayana — Bala Kanda, Sarga 60, Shloka 6

त्रिशङ्कुस्वर्गारोহণम्

Trishanku’s Bodily Ascent and the New Constellations

Devanagari script

अयं कुशिकदायादो मुनि: परमकोपन:।।1.60.5।।यदाह वचनं सम्यगेतत्कार्यं न संशय:।अग्निकल्पो हि भगवान् शापं दास्यति रोषित:।।1.60.6।।

Transliteration

ayaṃ kuśikadāyādo muniḥ paramakopanaḥ || (1.60.5) yad āha vacanaṃ samyag etat kāryaṃ na saṃśayaḥ | agnikalpo hi bhagavān śāpaṃ dāsyati roṣitaḥ || (1.60.6)

Translation

Lời răn ấy lại được nhắc lại: Viśvāmitra, vị thánh hiền dòng Kuśika, nóng giận dữ dội; lời ngài phải được thi hành chuẩn xác, vì bậc tôn kính tựa lửa, hễ nổi giận ắt sẽ thốt lời nguyền.

Word by Word

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तत्-सर्वनाम; पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative), एकवचनम्; हेत्वर्थे ‘therefore’

• प्रवर्त्यताम्: let it be performed
• प्रवर्त्यताम्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: pra-vṛt (वृत् धातु) + ṇic + ya + tāṃ
• Form: लोट्-लकारः, कर्मणि-प्रयोगः; प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• यज्ञः: the sacrifice
• यज्ञः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: yajña (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

• सशरीरः: with (his) body
• सशरीरः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: sa + śarīra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; उपपद-तत्पुरुषः (śarīreṇa saha / śarīra-sahitaḥ)

• यथा: so that / as
• यथा: Prakāra (प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: yathā (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय

• दिवम्: to heaven
• दिवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: div (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्

• गच्छेत्: may go/attain
• गच्छेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: gam (गम् धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• इक्ष्वाकुदायादः: the descendant of Ikṣvāku
• इक्ष्वाकुदायादः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ikṣvāku + dāyāda (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः

• विश्वामित्रस्य: of Viśvāmitra
• विश्वामित्रस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: viśvāmitra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्

• तेजसा: by (his) power
• तेजसा: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: tejas (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया, एकवचनम्

• तथा: thus
• तथा: Prakāra (प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: tathā (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय

• प्रवर्त्यताम्: let it be performed
• प्रवर्त्यताम्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: pra-vṛt (वृत् धातु) + ṇic + ya + tāṃ
• Form: लोट्-लकारः, कर्मणि-प्रयोगः; प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• यज्ञः: the sacrifice
• यज्ञः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: yajña (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

• सर्वे: all (of you)
• सर्वे: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: sarva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्

• समधितिष्ठत: undertake / preside over
• समधितिष्ठत: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: sam-adhi-sthā (स्था धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), परस्मैपदम्; मध्यमपुरुषः, बहुवचनम्

Context

"Born in the line of Kusika, this sage is extremely cholerictempered. Whatever he says must be properly carried out. There should be no resitation on this score. The venerable sage is like fire. He will curse us if angered.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Kuśika
• Śāpa (curse)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

As a repeated recensional unit, it reinforces the dharmic warning: treat ascetic authority and truth-charged speech with seriousness, since actions and consequences are tightly linked.

What is the narrative situation?

A recensional repetition of the sages’ counsel urging compliance with Viśvāmitra’s directive during the sacrifice.

Which character virtue is emphasized?

Caution and respect toward spiritual power, and fidelity to agreed action.