Ramayana — Bala Kanda, Sarga 56, Shloka 5

बालकाण्ड ५६: विश्वामित्र–वसिष्ठ अस्त्रसंघर्षः

Visvamitra and Vasistha: Contest of Divine Weapons

Devanagari script

तस्यास्त्रं गाधिपुत्रस्य घोरमाग्नेयमुद्यतम्।ब्रह्मदण्डेन तच्छान्तमग्नेर्वेग इवाम्भसा।।।।

Transliteration

tasyāstraṃ gādhiputrasya ghoram āgneyam udyatam |

brahmadaṇḍena tac chāntam agner vega ivāmbhasā ||

Translation

Vũ khí Agneya đáng sợ do con trai của Gādhi phóng ra đã bị cây trượng Brahma dập tắt—như ngọn lửa cuộn trào bị nước chế ngự.

Word by Word

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन; ‘of him’

• अस्त्रम्: weapon (missile)
• अस्त्रम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• गाधिपुत्रस्य: of the son of Gādhi
• गाधिपुत्रस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: गाधि (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (गाधेः पुत्रः)

• घोरम्: terrible
• घोरम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणं ‘अस्त्रम्’

• आग्नेयम्: Agni-related (fiery)
• आग्नेयम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आग्नेय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणं ‘अस्त्रम्’ (pertaining to Agni)

• उद्यतम्: raised/discharged
• उद्यतम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उद् + यम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणं ‘अस्त्रम्’; ‘raised/let loose’

• ब्रह्मदण्डेन: by the Brahma-rod
• ब्रह्मदण्डेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + दण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (ब्रह्मणः दण्डः)

• तत्: that
• तत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘that (weapon)’

• शान्तम्: was calmed
• शान्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: शम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘pacified’

• अग्नेः: of fire
• अग्नेः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• वेगः: force/speed
• वेगः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वेग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• इव: like/as
• इव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमानवाचक-अव्यय (particle of comparison)

• अम्भसा: by water
• अम्भसा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: अम्भस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

Context

At this, Vasishta the most brilliant ascetic became quiet. The humiliated Viswamitra heaved a sigh and spoke these words:

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Gādhi
• Agneyāstra
• Brahmadaṇḍa
• Agni

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Unchecked aggression is naturally checked by higher, disciplined power; Dharma implies that destructive force must yield to spiritual restraint.

What is the narrative situation?

Viśvāmitra releases the fire-weapon, but Vasiṣṭha’s Brahma-staff neutralizes it effortlessly.

Which character virtue is emphasized?

Vasiṣṭha’s mastery through tapas—calm control rather than escalating violence.