Ramayana — Bala Kanda, Sarga 48, Shloka 25

अहल्याशापवर्णनम्

The Account of Ahalyā’s Curse and the Deserted Hermitage near Mithilā

Devanagari script

गौतमं तं ददर्शाथ प्रविशन्तं महामुनिम्।देवदानवदुर्धर्षं तपोबलसमन्वितम्।।1.48.24।।तीर्थेंदकपरिक्लिन्नं दीप्यमानमिवानलम्।गृहीतसमिधं तत्र सकुशं मुनिपुङ्गवम्।।1.48.25।।

Transliteration

gautamaṃ taṃ dadarśātha praviśantaṃ mahāmunim |

devadānavadurdharṣaṃ tapobalasamanvitam || 1.48.24 ||

tīrthodakapariklinnaṃ dīpyamānam ivānalam |

gṛhītasamidhaṃ tatra sakuśaṃ munipuṅgavam || 1.48.25 ||

Translation

Bấy giờ, Ngài trông thấy đại thánh Gautama đang bước vào—bậc đại ẩn sĩ không thần hay a-tu-la nào khuất phục nổi, đầy đủ uy lực của khổ hạnh. Thân Ngài còn đẫm nước tắm nơi thánh địa, rực sáng như ngọn lửa; tay cầm bó củi tế và cỏ kuśa, bậc tối thượng trong hàng sa-môn.

Word by Word

• तीर्थोदकपरिक्लिन्नम्: drenched with sacred water
• तीर्थोदकपरिक्लिन्नम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तीर्थ-उदक-परिक्लिन्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समासः तीर्थोदक + परिक्लिन्न (तृतीया-तत्पुरुषः: 'wetted by')

• दीप्यमानम्: shining
• दीप्यमानम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दीप् (धातु)
• Form: शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (present participle, ātmanepada sense), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• इव: like
• इव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमानवाचक-अव्यय (like/as)

• अनलम्: fire
• अनलम्: Upamana (उपमान)
• Type: Noun
• Root: अनल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• गृहीतसमिधम्: holding fuel-sticks
• गृहीतसमिधम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: गृहीत-समिध् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समासः गृहीत + समिध् (कर्मधारय/तत्पुरुषः: 'having taken fuel-sticks'); गृहीत = कृदन्त (ग्रह् + क्त)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (there)

• सकुशम्: with kuśa grass
• सकुशम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स-कुश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समासः स + कुश (सह-तत्पुरुषः: 'with kuśa grass')

• मुनिपुङ्गवम्: the foremost of sages
• मुनिपुङ्गवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुनिपुङ्गव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः मुनि + पुङ्गव (षष्ठी-तत्पुरुषः: 'bull among sages')

Context

Subsequently, Indra beheld the great ascetic Gautama, unassailable by devatas and danavas, endowed with the power of ascetism, drenched with sacrifical waters, shining like flaming fire, carrying sacrificial firewood and Kusha grass and preeminent among sages, entering that leaf hut.

Characters & Entities

• Gautama
• Indra
• Devas
• Dānavas
• Kuśa grass

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The narrative reinforces that dharma is safeguarded by ascetic integrity: Gautama’s ritual purity and tapas make him a moral force against deception.

What is the narrative situation?

This is a repeated/overlapping numbering presentation of the description of Gautama’s return to the hut.

Which character virtue is emphasized?

Gautama’s disciplined purity and spiritual radiance born from observance.