Ramayana — Bala Kanda, Sarga 41, Shloka 24

अंशुमान्—अश्वान्वेषणम्, दिशागजसंवादः, कपिलदाहवृत्तान्तः, गङ्गोपदेशः

Anshuman’s Search for the Horse and the Counsel to Bring Ganga

Devanagari script

तच्छ्रुत्वा घोरसङ्काशं वाक्यमंशुमतो नृप:।।।।यज्ञं निवर्तयामास यथाकल्पं यथाविधि।

Transliteration

tac chrutvā ghorasaṅkāśaṃ vākyam aṃśumato nṛpaḥ | yajñaṃ nivartayāmāsa yathākalpaṃ yathāvidhi ||

Translation

Nghe lời tâu của Anśumān đáng sợ như điềm dữ, nhà vua vẫn khiến lễ tế được viên mãn, đúng theo Kalpa và đúng theo mọi pháp thức đã định.

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘that’ (refers to the speech)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive)

• घोरसङ्काशम्: terrible-looking/awful
• घोरसङ्काशम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: घोर + सङ्काश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (घोर इव सङ्काशः) विशेषणम् (वाक्यम्)

• वाक्यम्: speech/statement
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अंशुमतः: of Aṃśumān
• अंशुमतः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अंशुमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (genitive)

• नृपः: the king
• नृपः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• यज्ञम्: the sacrifice
• यज्ञम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• निवर्तयामास: brought to a close/terminated
• निवर्तयामास: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + वृत् (धातु) (णिच् causative)
• Form: लिट्-लकार (Perfect; periphrastic), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोगः ‘caused to stop/terminated’

• यथाकल्पम्: according to the prescribed rules
• यथाकल्पम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय) + कल्प (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; क्रियाविशेषण (according to the Kalpa/rules)

• यथाविधि: as enjoined
• यथाविधि: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय) + विधि (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; क्रियाविशेषण (according to injunction/tradition)

Context

O Best among men! directed by the king (Sagara), Anshuman followed the path taken by his noble uncles into the depths of the earth.

Characters & Entities

• Sagara
• Anśumān
• yajña

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Steadfast adherence to righteous procedure: even amid distressing news, Sagara upholds dharma by completing the rite correctly rather than acting rashly.

What is the narrative situation?

After receiving Anśumān’s alarming message, Sagara finishes the sacrifice properly, following ritual law.

Which character virtue is emphasized?

Dhairya (fortitude) and niyama (discipline)—maintaining order and correctness under emotional strain.