Ramayana — Bala Kanda, Sarga 37, Shloka 13

कुमारसम्भवः—गङ्गायां तेजोनिक्षेपः

The Birth of Kumāra/Skanda and the Deposition of Śiva’s Energy through Gaṅgā

Devanagari script

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दिव्यं रूपमधारयत्।दृष्ट्वा तन्महिमानं स समन्तादवकीर्यत।।1.37.13।।

Transliteration

tasya tadvacanaṃ śrutvā divyaṃ rūpam adhārayat | dṛṣṭvā tanmahimānaṃ sa samantād avakīryata ||

Translation

Nghe lời ấy, nàng liền thọ lấy hình tướng thần diệu. Thấy uy nghi của nàng, Thần Lửa kia liền tỏa lan khắp quanh, bao bọc bốn phía.

Word by Word

• तस्य: of him/that (fire-god)
• तस्य: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/षष्ठी), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-सम्भव (of 'tad')

• तत्: that
• तत्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्ति (Accusative/द्वितीया), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग

• वचनम्: speech/words
• वचनम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: क्रियाविशेषण (Adverbial to main verb)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वक्रिया (prior action)

• दिव्यम्: divine
• दिव्यम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (Accusative), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; रूपम् इति विशेषण

• रूपम्: form
• रूपम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (Accusative), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग

• अधारयत्: assumed/held
• अधारयत्: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: धृ (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; उपसर्ग: अ- (आङ्/अधि-भावे)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund), पूर्वक्रिया

• तत्: that
• तत्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (Accusative), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; महिमानम् इति विशेषण

• महिमानम्: greatness/majesty
• महिमानम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: महिमन् (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (Accusative), एकवचन, पुंलिङ्ग

• सः: he (fire-deity)
• सः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (Nominative), एकवचन, पुंलिङ्ग

• समन्तात्: on all sides
• समन्तात्: अधिकरण/देश (Locative sense: place-direction)
• Type: Indeclinable
• Root: समन्त (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (Adverb); पञ्चमी-अर्थे (ablatival sense)

• अवकीर्यत: was scattered/dispersed
• अवकीर्यत: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: अव-कीर् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (Passive sense)

Context

"Hearing the words of the Fire-god, Ganga assumed a divine form. Beholding her glory, the god of fire pervaded her from all sides.

Characters & Entities

• Agni
• Gaṅgā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is the respectful handling of sacred power: receptacle and agent both adopt fitting forms/approaches so that a higher purpose is served without violation.

What is the narrative situation?

Gaṅgā prepares herself by taking a divine form; Agni then encompasses her to effect the transfer.

Which character virtue is emphasized?

Reverent adaptability: Gaṅgā and Agni adjust to the sacred task with dignity and restraint.