Ramayana — Bala Kanda, Sarga 24, Shloka 10

गङ्गा–सरयू-सङ्गमः, मलद–करूश-देशकथा, ताटकावनप्रवेशोपदेशः

The Confluence of Gaṅgā and Sarayū; the Tale of Malada–Karūśa; Counsel on Tātakā’s Forest

Devanagari script

तस्यायमतुलश्शब्दो जाह्नवीमभिवर्तते।वारिसङ्क्षोभजो राम प्रणामं नियत:कुरु।।1.24.10।।

Transliteration

tasyāyam atulaś śabdo jāhnavīm abhivartate | vāri-saṅkṣobhajo rāma praṇāmaṃ niyataḥ kuru || 1.24.10 ||

Translation

Khi Jāhnavī (Gaṅgā) đến gần, tiếng gầm vô song này dấy lên do nước cuộn va chạm khuấy động. Hỡi Rāma, hãy nhiếp tâm thanh tịnh mà đảnh lễ cung kính.

Word by Word

• तस्य: of that (river)
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक; षष्ठी-विभक्ति; एकवचन; सम्बन्धवाचक

• अयम्: this
• अयम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; निर्देशवाचक

• अतुलः: matchless/great
• अतुलः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अतुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; विशेषणम् (qualifying 'शब्दः')

• शब्दः: sound
• शब्दः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: शब्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• जाह्नवीम्: the Jahnavi (Ganga)
• जाह्नवीम्: कर्म (Karma/Object; goal)
• Type: Noun
• Root: जाह्नवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन

• अभिवर्तते: approaches/turns towards
• अभिवर्तते: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: अभिवृत्/वृत् (धातु; अभि+वृत्)
• Form: लट्-लकार (Present); आत्मनेपद; प्रथमपुरुष; एकवचन

• वारि-सङ्क्षोभ-जः: born of the churning/agitation of waters
• वारि-सङ्क्षोभ-जः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वारि (प्रातिपदिक) + सङ्क्षोभ (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (cause/origin: born from agitation of water); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; विशेषणम् (qualifying 'शब्दः')

• राम: O Rama
• राम: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative); एकवचन

• प्रणामम्: salutation/obeisance
• प्रणामम्: कर्म (Object of 'कुरु')
• Type: Noun
• Root: प्रणाम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन

• नियतः: composed/with restraint
• नियतः: कर्ता-विशेषण (Qualifier of agent)
• Type: Adjective
• Root: नियत (प्रातिपदिक; नि+यम् क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; विशेषणम् (qualifying implied 'त्वम्')

• कुरु: do/make
• कुरु: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative); परस्मैपद; मध्यमपुरुष (2nd person); एकवचन

Context

When Ganga approaches this river (Sarayu), there is a clash of waters and this great noise is produced. Rama, offer respectful salutations here, with a calm mind".

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Rāma
• Jāhnavī (Gaṅgā)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes honoring what is sacred: reverence toward holy rivers and mindful conduct (niyata) are presented as part of righteous living.

What is the narrative situation?

Near the meeting of rivers, a loud sound is heard from turbulent waters; Viśvāmitra instructs Rāma to offer respectful salutations.

Which character virtue is emphasized?

Reverence joined with mental composure—respect is not mechanical but offered with a steady, attentive mind.