Valmiki Ramayana 2.94.2 — Ayodhya Kanda, Sarga 94, Shloka 2

चित्रकूटवर्णनम् (Description of Chitrakūṭa) / Rama Shows Sita Chitrakuta

Devanagari script

दीर्घकालोषित स्तस्मिन्गिरौ गिरिवनप्रियः।वैदेह्याः प्रियमाकाङ्क्षन्स्वं च चित्तं विलोभयन्।।2.94.1।।अथ दाशरथिश्चित्रं चित्रकूटमदर्शयत्।भार्याममरसङ्काश श्शचीमिव पुरन्दरः।।2.94.2।।

Transliteration

dīrghakāloṣitaḥ tasmin girau girivanapriyaḥ | vaidehyāḥ priyam ākāṅkṣan svaṃ ca cittaṃ vilobhayann || 2.94.1 ||

atha dāśarathiś citraṃ citrakūṭam adarśayat | bhāryām amarasaṅkāśaḥ śacīm iva purandaraḥ || 2.94.2 ||

Translation

Sống đã lâu trên ngọn núi ấy, Rāma—người yêu mến non cao rừng thẳm—mong làm vui lòng Vaidehī và cũng làm thỏa lòng mình. Bấy giờ Dāśarathi, rực rỡ như một vị thiên thần, chỉ cho hiền thê thấy Citrakūṭa kỳ diệu, như Purandara (Indra) từng chỉ cho Śacī.

Word by Word

• अथ: then/thereafter
• अथ: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रमसूचक/सम्बन्धबोधक (particle: 'then/thereafter')

• दाशरथिः: Rama (son of Daśaratha)
• दाशरथिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दाशरथि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन (Singular)

• चित्रम्: wonderful
• चित्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: चित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन; विशेषणम् (qualifying the act/object as 'wonderful')

• चित्रकूटम्: Chitrakūṭa (mountain)
• चित्रकूटम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: चित्रकूट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (चित्रः कूटः/शिखरः यस्य/यत्र) संज्ञा

• अदर्शयत्: showed
• अदर्शयत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) causative दर्शयति (णिच्)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past); परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd person); एकवचन; णिच्-प्रयोग (causative: 'caused to see/showed')

• भार्याम्: (to) his wife/consort
• भार्याम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन

• अमरसङ्काशः: godlike, resembling the immortals
• अमरसङ्काशः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अमर + सङ्काश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (अमराणां सङ्काशः = 'like the immortals'); विशेषणम् (qualifying दाशरथिः)

• शचीम्: Śacī (Indra's consort)
• शचीम्: Upamāna (उपमान)
• Type: Noun
• Root: शची (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन

• इव: like/as
• इव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमावाचक (comparative particle: 'like/as')

• पुरन्दरः: Purandara (Indra)
• पुरन्दरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुरन्दर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; इन्द्रस्य नाम (epithet of Indra)

Context

Rama, resembling the gods, who had been living there for long developed a liking for the mountains and forests. With a desire to please Sita and his own mind, he showed her the wonderful Chitrakuta mountain as Indra did to his wife Sachi.

Characters & Entities

• Rāma
• Sītā (Vaidehī)
• Citrakūṭa
• Daśaratha
• Indra (Purandara)
• Śacī

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is shown as sustaining righteousness through harmony and care: even in exile, Rāma upholds a balanced household-dharma by nurturing Sītā’s joy and keeping the mind steady through appreciation of the good.

What is the narrative situation?

The narration introduces Rāma’s affectionate act of showing Sītā the beauty of Citrakūṭa after they have been living in the forest region.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s gentleness and emotional intelligence—he consciously creates consolation and meaning in exile for both Sītā and himself.