Sarga 8

Verse 1

मन्थरा त्वभ्यसूयैनामुत्सृज्याभरणं च तत्।उवाचेदं ततो वाक्यं कोपदुःखसमन्विता।।2.8.1।।

Nhưng Mantharā, lòng đầy ganh ghét đối với nàng, liền quăng bỏ món trang sức ấy; rồi, bị cơn giận và nỗi sầu khổ vây phủ, bà nói những lời này.

Verse 2

हर्षं किमिदमस्थाने कृतवत्यसि बालिशे।शोकसागरमध्यस्थमात्मानं नावबुध्यसे।।2.8.2।।

Hỡi kẻ dại khờ, sao ngươi lại vui mừng không đúng lúc, chẳng tự biết mình đang đứng giữa biển khổ của sầu bi?

Verse 3

मनसा प्रहसामि त्वां देवि दुःखार्दिता सती।यच्छोचितव्ये हृष्टाऽसि प्राप्येदं व्यसनं महत्।।2.8.3।।

Ôi Hoàng hậu, tuy lòng thiếp đau khổ, thiếp vẫn thầm cười chàng: bởi lẽ khi đáng phải sầu bi, chàng lại hân hoan, dù tai ương lớn lao này đã giáng xuống.

Verse 4

शोचामि दुर्मतित्वं ते का हि प्राज्ञा प्रहर्षयेत्।अरेस्सपत्नीपुत्रस्य वृद्धिं मृत्योरिवागताम्।।2.8.4।।

Ta đau xót vì tâm trí lầm lạc của nàng. Có người nữ trí tuệ nào lại vui mừng trước sự hưng thịnh của con trai người vợ chung—như kẻ thù—khi sự hưng thịnh ấy đến như cái chết đang kề cận?

Verse 5

भरतादेव रामस्य राज्यसाधारणाद्भयम्।तद्विचिन्त्य विषण्णाऽस्मि भयं भीताऽद्धि जायते।।2.8.5।।

Chính từ Bharata mà nỗi sợ đối với Rāma phát sinh, vì quyền thừa kế vương quốc là điều cùng chia sẻ. Nghĩ đến đó, ta buồn khổ; bởi hiểm họa sinh ra từ kẻ đang run sợ.

Verse 6

लक्ष्मणो हि महेष्वासो रामं सर्वात्मना गतः।शत्रुघ्नश्चापि भरतं काकुत्स्थं लक्ष्मणो यथा।।2.8.6।।

Lakṣmaṇa, bậc đại cung thủ, đem trọn thân tâm nương tựa Rāma; và Śatrughna cũng vậy, hết lòng nương tựa Bharata—như Lakṣmaṇa đối với dòng Kakutstha là Rāma.

Verse 7

प्रत्यासन्नक्रमेणापि भरतस्यैव भामिनि।राज्यक्रमो विप्रकृष्टस्तयोस्तावत्कनीयसोः।।2.8.7।।

Hỡi người đẹp, ngay theo thứ tự sinh ra, ngôi vị kế thừa vương quốc cũng gần nhất thuộc về Bharata; còn hai người em út kia thì cơ hội vẫn xa vời.

Verse 8

विदुषः क्षत्रचारित्रे प्राज्ञस्य प्राप्तकारिणः।भयात्प्रवेपे रामस्य चिन्तयन्ती तवात्मजम्।।2.8.8।।

Rāma tinh thông đạo hạnh của kṣatriya, trí tuệ sáng suốt và biết hành động đúng thời; nghĩ đến con trai nàng, ta run rẩy vì sợ hãi trước Rāma.

Verse 9

सुभगा खलु कौशल्या यस्याः पुत्रोऽभिषेक्ष्यते।यौवराज्येन महता श्वः पुष्येण द्विजोत्तमैः।।2.8.9।।

Thật phúc thay mẫu hậu Kausalyā: con trai của Người ngày mai, dưới sao Puṣya, sẽ được các bậc Bà-la-môn tối thượng cử hành lễ quán đảnh, tấn phong vào ngôi Thái tử cao cả.

Verse 10

प्राप्तां सुमहतीं प्रीतिं प्रतीतां तां हतद्विषम्।उपस्थास्यसि कौसल्यां दासीव त्त्वं कृताञ्जलिः।।2.8.10।।

Ngươi sẽ phải hầu hạ Kausalyā—bậc danh tiếng, nay hân hoan, kẻ thù đã bị khuất phục—như một tỳ nữ, chắp tay cúi phục.

Verse 11

एवं चेत्त्वं सहास्माभिस्तस्याः प्रेष्या भविष्यसि।पुत्रश्च तव रामस्य प्रेष्यभावं गमिष्यति।।2.8.11।।

Nếu sự việc thành ra như thế, ngươi sẽ cùng với chúng ta trở thành kẻ sai khiến của bà; và con trai ngươi cũng sẽ rơi vào thân phận tôi tớ dưới quyền Rama.

Verse 12

हृष्टाः खलु भविष्यन्ति रामस्य परमास्स्त्रियः।अप्रहृष्टा भविष्यन्ति स्नुषास्ते भरतक्षये।।2.8.12।।

Quả thật, mọi phụ nữ thuộc phe của Rāma sẽ hân hoan; nhưng khi Bharata suy tàn, các nàng dâu của bà sẽ chẳng còn niềm vui.

Verse 13

तां दृष्ट्वा परमप्रीतां ब्रुवन्तीं मन्थरां ततः।रामस्यैव गुणान्देवी कैकेयी प्रशशंस ह।।2.8.13।।

Thấy Mantharā nói như thế, lòng vô cùng hoan hỷ, hoàng hậu Kaikeyī liền chỉ ca ngợi riêng các đức hạnh của Rāma.

Verse 14

धर्मज्ञो गुरुभिर्दान्तः कृतज्ञस्सत्यवाक्छुचिः।रामो राज्ञ स्सुतो ज्येष्ठो यौवराज्यमतोऽर्हति।।2.8.14।।

Rāma hiểu rõ Dharma; được các bậc trưởng thượng rèn dạy nên tự chế; biết ơn, lời nói chân thật, tâm hồn thanh tịnh. Là trưởng tử của nhà vua, vì thế Ngài xứng đáng ngôi Thái tử.

Verse 15

भ्रातृ़न्भृत्यांश्च दीर्घायुः पितृवत्पालयिष्यति।सन्तप्स्यसे कथं कुब्जे श्रुत्वा रामाभिषेचनम्।।2.8.15।।

Bậc trường thọ ấy sẽ như cha mà che chở các em và tôi tớ. Này người lưng gù, sao ngươi lại sầu muộn khi nghe tin lễ quán đỉnh của Rāma?

Verse 16

भरतश्चापि रामस्य ध्रुवं वर्षशतात्परम्।पितृपैतामहं राज्यमवाप्ता पुरुषर्षभः।।2.8.16।।

Còn Bharata nữa, chắc chắn—sau hơn trăm năm Rāma trị vì—vị nhân trung sư tử ấy sẽ thừa hưởng vương quốc tổ truyền.

Verse 17

सा त्वमभ्युदये प्राप्ते वर्तमाने च मन्थरे।भविष्यति च कल्याणे किमर्थं परितप्यसे।।2.8.17।।

Này Mantharā, ngươi đã được phú quý, nay cũng đang hưởng phú quý, và mai sau phúc lành vẫn còn—cớ sao lại ưu sầu, tự dày vò?

Verse 18

यथा मे भरतो मान्यस्तथा भूयोऽपि राघवः।कौशल्यातोऽतिरिक्तं च सोऽनुशुश्रूषते हि माम्।।2.8.18।।

Như Bharata đối với ta đáng kính và đáng yêu, thì Rāghava (Rāma) lại càng hơn thế; quả thật, Người phụng sự, chăm nom ta còn vượt cả điều Người làm đối với Kauśalyā.

Verse 19

राज्यं यदि हि रामस्य भरतस्यापि तत्तदा।मन्यते हि यथात्मानं तथा भ्रातृ़ंश्च राघवः।।2.8.19।।

Nếu vương quốc thuộc về Rāma, thì khi ấy cũng thuộc về Bharata; vì Rāghava xem các em mình như chính bản thân Người.

Verse 20

कैकेयीवचनं श्रुत्वा मन्थरा भृशदुःखिता।दीर्घमुष्णं च विनिश्वस्य कैकेयीमिदमब्रवीत्।।2.8.20।।

Nghe lời Kaikeyī, Mantharā vô cùng đau khổ; nàng thở dài, hơi nóng dồn dập, rồi nói với Kaikeyī những lời này.

Verse 21

अनर्थदर्शिनी मौर्ख्यान्नात्मानमवबुध्यसे। शोकव्यसनविस्तीर्णे मज्जन्ती दुःखसागरे।।2.8.21।।

Vì ngu si che lấp, nàng chẳng tự hiểu cảnh ngộ của mình; đang chìm trong biển khổ mênh mông do sầu thương và tai ương trải rộng, nàng không thấy trước điều bất tường.

Verse 22

भविता राघवो राजा राघवस्यानु यस्सुतः।राजवंशात्तु कैकेयि भरतःपरिहास्यते।।2.8.22।।

Rāghava sẽ lên ngôi vương, và sau Rāghava, chính con trai của Người sẽ nối ngôi; còn nàng, hỡi Kaikeyī, Bharata sẽ bị gạt khỏi hoàng tộc, trở thành lời giễu cợt.

Verse 23

न हि राज्ञस्सुता स्सर्वे राज्ये तिष्ठन्ति भामिनि।स्थाप्यमानेषु सर्वेषु सुमहाननयो भवेत्।।2.8.23।।

Hỡi người đàn bà nồng nhiệt, không phải mọi hoàng tử đều có thể giữ ngôi báu; nếu tất cả đều được lập làm vua, ắt sẽ sinh đại loạn.

Verse 24

तस्माज्ज्येष्ठे हि कैकेयि राज्यतन्त्राणि पार्थिवाः।स्थापयन्त्यनवद्याङ्गि गुणवत्स्वितरेष्वपि।।2.8.24।।

Vì thế, hỡi Kaikeyī—người có thân thể không tì vết—các bậc quân vương giao phó cơ nghiệp trị quốc cho trưởng tử; hoặc, nếu không, cho người con khác có đủ đức hạnh.

Verse 25

असावत्यन्तनिर्भग्नस्तव पुत्रो भविष्यति।अनाथवत्सुखेभ्यश्च राजवंशाच्च वत्सले।।2.8.25।।

Con trai nàng sẽ bị nghiền nát đến cùng cực, hỡi người yêu dấu—như kẻ mồ côi, bị cắt lìa khỏi an lạc và khỏi dòng kế vị hoàng tộc.

Verse 26

साऽहं त्वदर्थे सम्प्राप्ता त्वं तु मां नावबुद्ध्यसे।सपत्नि वृद्धौ या मे त्वं प्रदेयं दातुमिच्छसि।।2.8.26।।

Thiếp vì chàng mà đến đây, vậy mà chàng chẳng thấu hiểu thiếp. Đúng lúc người vợ đồng thất của chàng đang đắc thế, chàng lại muốn ban cho thiếp món “lễ phần” mà thiếp vốn phải được nhận.

Verse 27

ध्रुवं तु भरतं रामः प्राप्य राज्यमकण्टकम्।देशान्तरं वा नयिता लोकान्तरमथाऽपि वा।।2.8.27।।

Một khi Rāma đã nắm vương quyền, không còn gai nhọn đối địch, ắt hẳn sẽ đày Bharata đi xứ khác—thậm chí đẩy chàng sang cõi khác.

Verse 28

बाल एव हि मातुल्यं भरतो नायितस्त्वया।सन्निकर्षाच्च सौहार्दं जायते स्थावरेष्वपि।।2.8.28।।

Bharata khi còn thơ ấu đã được chính chàng đưa đến nhà cậu bên ngoại. Và sự gần gũi sinh ra thân ái—dẫu giữa những vật vô tri cũng vậy.

Verse 29

भरतस्याप्यनुवशश्शत्रुघ्नोऽपि समं गतः।लक्ष्मणो हि यथा रामं तथाऽसौ भरतं गतः।।2.8.29।।

Śatrughna cũng thuận phục Bharata mà cùng đi với chàng. Như Lakṣmaṇa theo sát Rāma, thì Śatrughna cũng theo sát Bharata như vậy.

Verse 30

श्रूयते हि द्रुमः कश्चिच्छेत्तव्यो वनजीविभिः।सन्निकर्षादिषीकाभिर्मोचितः परमाद्भयात्।।2.8.30।।

Nghe truyền rằng có một cây kia, dân rừng đã định chặt hạ; nhưng nhờ cỏ gai iṣīkā mọc sát quanh, cây ấy được thoát khỏi đại nạn.

Verse 31

गोप्ता हि रामं सौमित्रिर्लक्ष्मणं चापि राघवः।अश्विनोरिव सौभ्रात्रं तयोर्लोकेषु विश्रुतम्।।2.8.31।।

Saumitrī là Lakṣmaṇa hộ vệ Rāma, và Rāghava là Rāma cũng che chở Lakṣmaṇa; tình huynh đệ của hai Ngài vang danh thế gian như đôi Aśvin.

Verse 32

तस्मान्न लक्ष्मणे रामः पापं किञ्चित्करिष्यति।रामस्तु भरते पापं कुर्यादिति न संशयः।।2.8.32।।

Vì thế, Rāma sẽ chẳng làm Lakṣmaṇa tổn hại dù chỉ mảy may; còn đối với Bharata thì không nghi ngờ gì—Rāma ắt sẽ gây hại cho người ấy.

Verse 33

तस्माद्राजगृहादेव वनं गच्छतु ते सुतः।एतद्धि रोचते मह्यं भृशं चापि हितं तव।।2.8.33।।

Vậy nên, ngay từ Rājagṛha, hãy để con trai ngươi đi thẳng vào rừng. Chỉ điều này làm ta vừa lòng, và quả thật cũng rất lợi ích cho ngươi.

Verse 34

एवं ते ज्ञातिपक्षस्य श्रेयश्चैव भविष्यति।यदि चेद्भरतो धर्मात्पित्र्यं राज्यमवाप्स्यसि।।2.8.34।।

Như vậy, ngươi và toàn thể tộc thuộc phe thân quyến của ngươi sẽ được an lành; nếu Bharata, theo chính pháp, thừa hưởng vương quốc tổ truyền.

Verse 35

स ते सुखोचितो बालो रामस्य सहजो रिपुः।समृद्धार्थस्य नष्टार्थो जीविष्यति कथं वशे।।2.8.35।।

Đứa trẻ ấy—Bharata của nàng—quen hưởng an lạc, bẩm sinh đã là kẻ đối địch với Rāma. Khi bị tước hết phương tiện, làm sao nó có thể sống dưới quyền một Rāma thịnh vượng?

Verse 36

अभिद्रुतमिवारण्ये सिंहेन गजयूथपम्।प्रच्छाद्यमानं रामेण भरतं त्रातुमर्हसि।।2.8.36।।

Như voi đầu đàn trong rừng bị sư tử xông tới vồ bắt, Bharata cũng sẽ bị Rāma áp đảo; nàng nên cứu lấy chàng ấy.

Verse 37

दर्पान्निराकृता पूर्वं त्वया सौभाग्यवत्तया।राममाता सपत्नी ते कथं वैरं न शातयेत्।।2.8.37।।

Trước kia, vì kiêu hãnh—do được sủng ái—nàng đã khinh mạn người đồng thất, mẹ của Rāma. Làm sao bà ấy lại không tìm cách trả mối oán ấy?

Verse 38

यदा हि रामः पृथिवीमवाप्स्यतिप्रभूतरत्नाकरशैलपत्तनाम्।तदा गमिष्यस्यशुभं पराभवंसहैव दीना भरतेन भामिनि।।2.8.38।।

Hỡi giai nhân, khi Rāma đoạt được cõi đất này—giàu biển báu, núi non và thành quách—thì nàng cùng Bharata sẽ rơi vào điềm dữ, khốn khổ và nhục nhã.

Verse 39

यदा हि रामः पृथिवीमवाप्स्यतिध्रुवं प्रणष्टो भरतो भविष्यति।अतो हि सञ्चिन्तय राज्यमात्मजे परस्य चैवाद्य विवासकारणम्।।2.8.39।।

Vì khi Rāma nắm được cõi đất này, Bharata ắt sẽ tiêu vong. Vậy nên, ngay bây giờ hãy tính việc vương quyền cho con nàng, và cả nguyên do để đày kẻ đối địch—Rāma—ra đi.